Polub nas na Facebooku
Czytasz: Układ pozapiramidowy – jak jest zbudowany i jak działa?

Układ pozapiramidowy – jak jest zbudowany i jak działa?

Sieć neuronów. Układ nerwowy.

Fot. gecko753 / Getty Images

Układ pozapiramidowy, zwany również układem podkorowym lub układem ruchowym prążkowiowym, to zbiór ośrodków i dróg nerwowych w obrębie ośrodkowego systemu nerwowego, który pozwala na automatyzację czynności i wytwarzanie schematów ruchowych.

Układ pozapiramidowy jest elementem, który odciąża korę mózgową w wykonywaniu powtarzających się, wyuczonych czynności. W takiej sytuacji nie ma zwykle potrzeby, by przy każdym powtórzeniu ruchu przetwarzać wszystkie informacje i absorbować ośrodki związane ze świadomością. Wystarczy wykorzystać „wdrukowany” już, zapamiętany schemat ruchu.

Budowa układu pozapiramidowego

Układ pozapiramidowy składa się z wielu ośrodków i dróg nerwowych. Łączy się z ośrodkami korowymi (czyli częścią zawiadującą czynnościami motorycznymi w sposób świadomy) i móżdżkiem. Ten zaś odpowiedzialny jest za podstawowe, zupełnie nieświadome działania związane z układem mięśniowym. Obejmują one funkcje takie jak utrzymywanie odpowiedniego napięcia spoczynkowego (tonusu), dobieranie siły skurczu do planowego zakresu i prędkości ruchu, koordynacja działania mięśni w określonej ich grupie (na przykład zginaczy kończyny).

Układ pozapiramidowy składa się z licznych struktur, wśród których należy wymienić:

  • jądro ogoniaste i skorupę prążkowia,
  • gałkę bladą,
  • jądra niskowzgórzowe,
  • jądra należące do wzgórza, m.in. dwa jądra brzuszne i środkowo-pośrodkowe,
  • istotę czarną,
  • jądro czerwienne.

Do układu pozapiramidowego zalicza się też fragmenty kory mózgowej w tzw. okolicy przedruchowej oraz liczne drogi i pasma nerwowe łączące opisane struktury.

Zobaczcie jak jest zbudowany i jak działa układ nerwowy człowieka:

Zobacz film: Budowa i funkcje układu nerwowego. Źródło: 36,6

Jak działa układ pozapiramidowy?

Podstawą działania układu pozapiramidowego jest zapamiętywanie schematów ruchowych, które są wykorzystywane w sposób powtarzalny. Kiedy po raz pierwszy wykonywany jest jakiś konkretny ruch, udział układu pozapiramidowego jest relatywnie niewielki. Kora mózgowa w ośrodkach ruchowych musi dokonać przetworzenia informacji z otoczenia, z układu czucia głębokiego, narządu wzroku i dotyku, a następnie zaplanować i przygotować ruch, który ma być wykonany. Całość musi być dostosowana do okoliczności i konkretnych warunków związanych z zadaniem.

Jeśli jednak ruch jest regularnie powtarzany, a warunki jego wykonania nie zmieniają się w sposób diametralny, to zawiadywanie tą czynnością przejmuje układ podkorowy. Można to opisać jako odtwarzanie zapisanego w pamięci schematu ruchowego, wypracowanego i przetestowanego wcześniej przez ośrodki korowe (układ piramidowy).

Wykonywane z użyciem układu pozapiramidowego czynności to nie tylko ruchy kończyn czy całego ciała. Struktura ta spełnia istotną funkcję w:

  • odtwarzaniu dźwięków (mowie, śpiewaniu),
  • wykonywaniu ruchów mimicznych,
  • gryzieniu, żuciu czy przełykaniu,
  • stabilizacji położenia gałek ocznych podczas ruchów ciała.

Znaczenie układu podkorowego dla funkcjonowania organizmu jest olbrzymie. Dzięki zapisanym schematom ruchy wyuczone, zręcznościowe mogą być wykonywane szybciej i dokładniej, niż w sytuacji, gdyby za każdym razem całej analizy musiała dokonywać kora mózgowa. Ponieważ część korowa jest odciążona, człowiek może skupić się na innych złożonych czynnościach. Nie musi analizować szczegółów ruchów związanych z np. chodzeniem, bieganiem, pływaniem. Podobny mechanizm działa przy pedałowaniu i utrzymywaniu równowagi podczas jazdy na rowerze. Dobrym przykładem jest też jazda samochodem. Układ pozapiramidowy pozwala kierującemu skupić się na topografii ulic i innych uczestnikach ruchu, wykonując jednocześnie, niemal bez udziału świadomości, czynności takie jak zmiana biegów czy dobieranie kąta obrotu kierownicy. Kierowca nie myśli: „muszę nacisnąć środkowy pedał” – do podjęcia odpowiedniego działania wystarcza mu świadomość, że chce się zatrzymać.

Rola układu pozapiramidowego w sporcie i innych złożonych czynnościach

Układ pozapiramidowy wytwarza i przechowuje schematy ruchowe, które ułatwiają wykonywanie powtarzających się czynności. Zjawisko to jest istotne w sporcie i innych dziedzinach wymagających treningu, na przykład przy śpiewie, grze na instrumentach.

Regularne powtarzanie przynosi trenującej osobie umiejętność automatycznego wykonywania czynności, w której chce osiągnąć możliwie najlepszy wynik. Wielokrotne powtarzanie np. skoku wzwyż czy skomplikowanego utworu w dużej części przenosi obciążenie związane z odtworzeniem zadania na układ pozapiramidowy. Sportowiec może skupić się na szczegółach związanych z konkretną sytuacją – np. piłkarz szuka najlepszej drogi do bramki, a nie myśli o tym, jak ułożyć nogę, by po kopnięciu piłka poleciała w wytypowane miejsce. Pianista koncentruje się na interpretacji utworu, a nie na technicznej kwestii naciskania określonych klawiszy. Śpiewak nie zastanawia się nad czystością i brzmieniem wydobywanych dźwięków, ale czyta nuty nieznanego utworu i jest w stanie zaśpiewać go a vista – bez wcześniejszego przygotowania.

Działanie układu pozapiramidowego pozwala człowiekowi osiągnąć doskonałość w powtarzających się, wykonywanych regularnie czynnościach, a potencjał intelektualny skupić na dostosowywaniu się do zmiennych warunków otoczenia, reagowaniu na nieznane zagrożenia i wyzwania.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
220
22
Komentarze (0)
Nie przegap
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik Materiał sponsorowany
Seks oralny – czym jest stosunek oralny? Najlepsze pozycje w seksie oralnym
Seks oralny – czym jest stosunek oralny? Najlepsze pozycje w seksie oralnym
Latem alergikom dokuczają nie tylko pyłki. Jak pozbyć się bakterii?
Latem alergikom dokuczają nie tylko pyłki. Jak pozbyć się bakterii? Materiał sponsorowany
Dieta 5:2, czyli dieta dr Mosleya – jak ją prawidłowo stosować? Przykładowy jadłospis
Dieta 5:2, czyli dieta dr Mosleya – jak ją prawidłowo stosować? Przykładowy jadłospis
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?