Polub nas na Facebooku
Czytasz: Opony mózgowe – budowa, funkcja, przyczyny i objawy schorzeń

Opony mózgowe – budowa, funkcja, przyczyny i objawy schorzeń

Lekarze, którzy oglądają skan mózgu

Fot: Hero Images / gettyimages.com

Opony mózgowe (a w zasadzie mózgowo-rdzeniowe) to struktury otaczające mózgowie i rdzeń kręgowy. Chronią delikatne tkanki ośrodkowego układu nerwowego przed urazami i izolują przed wpływem środowiska zewnętrznego. Ich schorzenia mogą być niebezpieczne dla życia.

Opony mózgowo-rdzeniowe to trzy warstwy błon łącznotkankowych, które stanowią zewnętrzne otoczenie mózgowia. Płyn mózgowo-rdzeniowy nie tylko zapewnia tkance nerwowej ochronę mechaniczną, ale również transportuje tlen, substancje odżywcze i produkty przemiany materii. Zapalne choroby opon to najczęstsza i zarazem bardzo niebezpieczna grupa schorzeń.

Opony mózgowe – budowa

Opony mózgowo-rdzeniowe to trzy warstwy tkanki łącznej włóknistej, które tworzą osłonę dla tkanki nerwowej w obrębie czaszki i kanału kręgowego. W jej wnętrzu znajdują się mózgowie, rdzeń kręgowy i początkowe odcinki nerwów, które z niego wychodzą. Najbardziej wewnętrzną część stanowi opona miękka, bezpośrednio przylegająca do mózgowia. W jej obrębie znajdują się liczne naczynia krwionośne. Jest ona pewnego rodzaju zrębem kształtującym i podtrzymującym struktury ośrodkowego układu nerwowego. Druga warstwa to nieunaczyniona pajęczynówka. Zewnętrzna opona to opona twarda. W warunkach normalnych przylega z jednej strony do wewnętrznej powierzchni kości czaszki i kanału kręgowego, a z drugiej – do zewnętrznej powierzchni pajęczynówki.

Przestrzeń pomiędzy oponami miękką i pajęczą jest wypełniona płynem mózgowo- rdzeniowym. Tworzy się on w komorach bocznych mózgu jako przesącz osocza, wypełnia przestrzeń podpajęczynówkową i wchłania się głównie w ziarnistościach opony pajęczej. Jego znaczenie dla mózgu i rdzenia kręgowego to:

  • ochrona mechaniczna przed wstrząsami i urazami,
  • izolowanie mózgu od wpływów środowiska zewnętrznego i niepożądanych czynników przenoszonych z krwią (np. bakterie, wirusy, niektóre substancje chemiczne, toksyny, część leków),
  • przenoszenie substancji odżywczych i tlenu,
  • kompensowanie niewielkich zmian objętości mózgowia w zamkniętej przestrzeni mózgoczaszki.

Tzw. worek oponowy wypełniony płynem mózgowo-rdzeniowym sięga w kanale kręgowym od podstawy czaszki aż do poziomu najniższych kręgów lędźwiowych.

Zobacz nasz film i dowiedz się jak zbudowany jest mózg

Zobacz film: Budowa mózgu. Źródło: 36,6,

Choroby opon mózgowo-rdzeniowych – przyczyny i rodzaje

Najczęstsze i najbardziej istotne z punktu widzenia klinicznego choroby opon mózgowo-rdzeniowych to procesy zapalne. Mogą być one wywołane przez wiele czynników etiologicznych:

  • zakażenia bakteryjne (meningokoki, gonokoki, bakterie boreliozy, gruźlicy),
  • zmiany związane z osiedleniem się pasożytów i ich larw w mózgu,
  • reakcje autoimmunologiczne.

Inną grupę schorzeń stanowią nowotwory. Z tkanki łącznej opon mogą wywodzić się (zwykle łagodne) oponiaki. Nacieki innych nowotworów pojawiają się w okolicach opon głównie jako przerzuty, choć mogą również być skutkiem guzów pierwotnych pochodzenia nerwowego lub naczyniowego.

Choroby opon mózgowo-rdzeniowych – objawy

Początkowy przebieg chorób zapalnych opon mózgowo-rdzeniowych jest niespecyficzny. Oprócz symptomów paragrypowych (gorączka, bóle mięśni, osłabienie) składają się na nie bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty. W cięższych stanach pojawiają się zaburzenia świadomości i oddychania oraz typowe objawy oponowe, takie jak sztywność karku (niemożność dotknięcia brodą mostka), wymuszona pozycja leżąca z odchyloną ku tyłowi głową oraz towarzyszące zginaniu szyi podciąganie kończyn dolnych w kolanach. Objęcie przez proces chorobowy okolicznej tkanki mózgowej może powodować neurologiczne objawy ogniskowe, niedowłady lub porażenia połowicze, napady padaczki.

Objawy oponowe pojawiają się (choć z kilkugodzinnym opóźnieniem) również w przebiegu krwawienia podpajęczynówkowego (wynikającego najczęściej z pęknięcia tętniaka jednego z naczyń podstawy mózgu). W przypadku tego schorzenia pierwszym i dominującym symptomem jest niezwykle silny, nagły ból głowy, obok którego rozwijają się zaburzenia świadomości i opisane już wcześniej objawy ciasnoty śródczaszkowej i obrzęku mózgu.

Oponiak może przez długi czas rozwijać się bezobjawowo. Dopiero gdy osiągnie pewną wielkość i uciska na pobliską tkankę mózgową, wywołuje zależne od lokalizacji problemy neurologiczne lub napady padaczki.

Co wiesz o mózgu?

Odpowiedz na 10 pytań
Rozpocznij quiz

Opony mózgowo-rdzeniowe – badanie

Ocena anatomii opon mózgowo-rdzeniowych i przestrzeni podpajęczynówkowej to przede wszystkim domena badań obrazowych (tomografii komputerowej – CT oraz rezonansu magnetycznego – NMR). U niemowląt wstępnej oceny ośrodkowego układu nerwowego można dokonać również w trakcie ultrasonografii przezciemiączkowej. Rozpoznaniu stanów zapalnych, krwawień podpajęczynówkowych i nowotworów służy również badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pozyskanego z nakłucia lędźwiowego (punkcji). Wyniki badań są rozpatrywane przez specjalistów po ocenie wywiadu i stanu klinicznego chorego (uwzględniającej konsultację neurologiczną i okulistyczną).

Choroby opon mózgowo-rdzeniowych – leczenie

Stany zapalne opon mózgowo-rdzeniowych oraz krwawienia podpajęczynówkowe wymagają intensywnego leczenia w warunkach szpitalnych. Mimo złożonego, specjalistycznego postępowania pewna część zachorowań kończy się śmiercią, a u osób wyleczonych często obserwuje się, przemijające lub pozostające na stałe, ubytkowe objawy neurologiczne.

W przypadku oponiaka (będącego najczęściej guzem łagodnym) o sposobie postępowania decyduje stan neurologiczny chorego. Przypadki bezobjawowe kwalifikuje się często do obserwacji, choć jeśli wzrost jest szybki lub guz nacieka okoliczne struktury kostne, postępowaniem z wyboru jest operacyjne usunięcie zmiany chorobowej.

Jak działa układ nerwowy? Dowiesz się tego z naszego filmu

Zobacz film: Budowa mózgu. Źródło: 36,6.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
12
0
Polecamy
Otępienie - co to jest? Rodzaje, objawy i leczenie
Otępienie - co to jest? Rodzaje, objawy i leczenie Dzień Dobry TVN
Padaczka alkoholowa – czy można ją wyleczyć? Pierwsza pomoc
Padaczka alkoholowa – czy można ją wyleczyć? Pierwsza pomoc Dzień Dobry TVN
Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, skład, badanie i jego interpretacja
Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, skład, badanie i jego interpretacja TVN zdrowie
Oponiak mózgu - objawy, przyczyny i powikłania nowotworu
Oponiak mózgu - objawy, przyczyny i powikłania nowotworu TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta?
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta? Materiał sponsorowany
Czy temperatura prania ma znaczenie?
Czy temperatura prania ma znaczenie? Materiał sponsorowany
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik Materiał sponsorowany
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?