Polub nas na Facebooku
Czytasz: Onkogeny jako geny powodujące nowotwory człowieka – pochodzenie i rola
menu
Polub nas na Facebooku

Onkogeny jako geny powodujące nowotwory człowieka – pochodzenie i rola

Kobieta, która robi badania

Fot: Hero Images / gettyimages.com

Onkogeny to geny, które pod wpływem różnego rodzaju czynników mogą przyczynić się do transformacji nowotworowej. Zgodnie z przewidywaniami za około 20 lat liczba chorych na różnego rodzaju nowotwory może się podwoić.

Onkogeny odgrywają ważną rolę w procesie powstawania komórek o cechach nowotworowych. Ich nieaktywne formy – protoonkogeny – odpowiedzialne są za regulowanie ważnych dla życia komórki, fizjologicznych cykli, w tym proliferacji, różnicowania czy szlaków sygnałowych.

Onkogeny a kancerogeneza

„Kancerogeneza”, inaczej „nowotworzenie”, to termin odnoszący się do szeregu zmian i procesów zachodzących w komórce żywej, które powodują powstawanie nowotworu. W przebiegu tego procesu aktywować się może nawet kilka rodzajów onkogenów. Obecnie wyróżnia się 3 grupy genów, których mutacje skutkują upośledzeniem lub wręcz przeciwnie – nabyciem – pewnych funkcji. W wyniku tego zjawiska dochodzi do rozwoju raka. Mowa o:

  • protoonkogenach
  • genach supresorowych
  • genach biorących udział w apoptozie, czyli w programowanej śmierci komórki.

Uszkodzenia w genach powodowane przez czynniki wewnętrzne i zewnętrzne mogą mieć charakter uszkodzeń pojedynczych lub rozległych aberracji chromosomowych. Zmiany w strukturze to także delecje i translokacje. W procesie mutacji genów może dojść nawet do utracenia lub powielenia całych chromosomów.

Onkogeny – rola

Onkogeny pod wpływem działania pewnych czynników, określanych jako mutagenne, mogą ulec nadekspresji, czego konsekwencją jest nadmierna proliferacja (czyli namnażanie) i mniejsza wrażliwość komórek na sygnały śmierci komórki. Równolegle może dojść do wyciszenia genów supresorowych, czyli takich, które hamują podział komórki i przez to przeciwdziałają jej przekształceniu w nowotwór. Przykładem może być gen TP53, o którym potocznie mówi się jako o strażniku genomu. Ten gen koduje białko TP53 i w warunkach fizjologicznych przekierowuje komórkę na drogę apoptozy, czyli unieszkodliwia ją.

Zobacz także: Badania genetyczne z krwi lub ze śliny – na czym polegają?

Pochodzenie onkogenów

Onkogeny dzieli się na wewnątrzkomórkowe i pochodzenia wirusowego. Najczęściej występującym rodzajem onkogenów wewnątrzkomórkowe są geny, które kodują czynniki wzrostu. Odpowiedzialne są za pobudzanie komórek do kolejnych podziałów. W warunkach zdrowia ich rola jest kluczowa szczególnie w okresie płodowym i zarodkowym. Przyczyniają się one do tworzenia nowych naczyń, powstawania i regeneracji tkanek i zachowania homeostazy (równowagi) między nowymi komórkami a tymi, które muszą obumrzeć. Inną grupą ważnych dla organizmu onkogenów wewnętrznych są geny kodujące białka przekaźnikowe, np. kinazę Akt lub białko Ras. Nie mniej ważne są czynniki transkrypcyjne (np. czynnik nMyc w rozwoju raka mózgu czy płuc), które wykazują tendencję do wiązania się bezpośrednio do DNA w określonym miejscu, powodując jego transkrypcję. W prostych słowach jest to przepisanie informacji o genie na nić RNA, co skutkuje produkcją określonego białka. Innymi onkogenami są inhibitory białek supresorowych np. MDM2 – gen odpowiedzialny za rozwój mięsaków.

Onkogeny mogą mieć również pochodzenie wirusowe. Wirusy wprowadzają materiał genetyczny do komórki, powodując jej transformację w komórkę nowotworową. Najczęściej hamują one działanie białka p53 i uszkadzają nić DNA. Do znanych onkogenów wirusowych należą: brodawczak ludzki (HPV) odpowiedzialny za raka szyjki macicy, wirus Epsteina-Barra czy mięsak Kaposiego (KSHV).

Po co i kiedy warto zrobić badania genetyczne? Dowiesz się tego z filmu:

Zobacz film: Po co i kiedy warto zrobić badania genetyczne? Źródło: 36,6

Aktywacja onkogenów

Co może aktywować onkogeny? Są to czynniki inicjujące nowotworzenie. Takimi czynnikami mogą być substancje chemiczne, w tym azbest, nikiel, kadm czy kobalt. Duże ryzyko niosą ze sobą także czynniki fizyczne, jak promieniowanie jonizujące lub UV, a także czynniki biologiczne pod postacią bakterii. To jednak nie wystarczy, aby doszło do procesu tworzenia się zmiany nowotworowej. Nie mniej istotna jest sama genetyka. Niektóre komórki są znacznie bardziej narażone na działanie czynników kancerogennych. Mówi się wówczas o niestabilności genetycznej. W obrębie niestabilności genetycznej wymienia się niestabilność chromosomową, mikrosatelitarną i epigenetyczną. Pierwsza z nich skutkuje nagromadzeniem różnego rodzaju aberracji chromosomowych (strukturalnych i liczbowych). O niestabilności mikrosatelitarnej mówi się, gdy dochodzi do zmiany długości alleli. Istnieje też szereg zmian, których pochodzenie nie jest związane z nicią DNA. W odróżnieniu od innych rodzajów ekspresji są to zmiany odwracalne, o ile podziała się na nie określonymi związkami chemicznymi.

Bibliografia:

1. Winter P.C., Hickey G.I., Fletcher H.L., Krótkie wykłady. Genetyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.

2. Chial H., Proto-oncogenes to Oncogenes to Cancer, „Nature Education” 2008, 1(1).

3. Kopczyński P., Krawczyński M.R., Rola onkogenów i genów supresji nowotworowej w onkogenezie, „Nowiny Lekarskie” 2012, 81(6), s. 679–681.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
49
5
Polecamy
Nietolerancje pokarmowe - co to, jak wykryć?
Nietolerancje pokarmowe - co to, jak wykryć? Dzień Dobry TVN
Sposoby na zbadanie i obniżenie poziomu hormonów stresu
Sposoby na zbadanie i obniżenie poziomu hormonów stresu Dzień Dobry TVN
Czynniki mutagenne – rodzaje, mechanizm i skutki oddziaływania
Czynniki mutagenne – rodzaje, mechanizm i skutki oddziaływania TVN zdrowie
Histony rdzeniem ludzkiego DNA – właściwości oraz funkcja
Histony rdzeniem ludzkiego DNA – właściwości oraz funkcja TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Pierwszy rok w przedszkolu? Zobacz, jak uchronić dziecko przed infekcjami
Pierwszy rok w przedszkolu? Zobacz, jak uchronić dziecko przed infekcjami Materiał sponsorowany
Seks oralny – czym jest stosunek oralny? Najlepsze pozycje w seksie oralnym
Seks oralny – czym jest stosunek oralny? Najlepsze pozycje w seksie oralnym
Krostki na penisie – skąd biorą się czerwone lub białe krostki na penisie?
Krostki na penisie – skąd biorą się czerwone lub białe krostki na penisie?
Borowik – jakie są rodzaje borowików? Które są jadalne, a które trujące?
Borowik – jakie są rodzaje borowików? Które są jadalne, a które trujące?
O czym może świadczyć zgrubienie za uchem?
O czym może świadczyć zgrubienie za uchem?
Czy przed okresem można zajść w ciążę? Zapłodnienie przed miesiączką
Czy przed okresem można zajść w ciążę? Zapłodnienie przed miesiączką