Polub nas na Facebooku
Czytasz: Niedobór żelaza – objawy, przyczyny, dieta

Niedobór żelaza – objawy, przyczyny, dieta

Zainteresował Cię ten artykuł?
żelazo

Fot.: bit24 / stock.adobe.com

Niedobór żelaza to stan, w którym organizm nie jest w stanie skompensować utraty tego pierwiastka (wynikającej z krwawień lub naturalnej eliminacji) jego podażą w diecie. Najczęstszymi powikłaniami są objawy niedokrwistości, która może upośledzać ogólną wydolność organizmu. 

Niedobór żelaza (sidreopenia) klinicznie objawia się w sytuacji, gdy podaż tego pierwiastka przez dłuższy czas jest niewystarczająca. Pojawiająca się anemia świadczy o tym, że do produkcji hemoglobiny (w której gromadzi się ok. 80% żelaza zgromadzonego w ciele) zostały już wykorzystane zapasy przechowywane w szpiku, wątrobie i innych narządach. Nawet szybkie zwiększenie podaży nie daje natychmiastowego efektu ze względu na fakt, że wchłanianie żelaza jest ograniczone, a synteza hemoglobiny i odbudowa odpowiedniej populacji prawidłowych erytrocytów następuje stopniowo.

Objawy niedoboru żelaza

Objawy niedoboru żelaza są w początkowej fazie nieswoiste i trudno określić ich przyczynę. Chory skarży się na zmęczenie, senność, brak energii, czasami obniżony nastrój. Stopniowo dołączają się objawy, takie jak: gorsza tolerancja wysiłku, duszność, zawroty głowy, bóle mięśniowe, bóle w klatce piersiowej. Skóra staje się sucha, jej powierzchnia się łuszczy. Śluzówki (szczególnie spojówki) oraz płytki paznokciowe są blade, brak im prawidłowej, różowej barwy. Paznokcie są cienkie, pękają, a włosy rozdwajają się na końcach i stają się łamliwe. Ich wzrost jest spowolniony.

Często pojawiają się owrzodzenia i nadżerki błony śluzowej gardła i jamy ustnej, w kącikach ust powstają zajady. Błona śluzowa języka wygładza się, a brodawki znikają.

Uporczywemu bólowi głowy towarzyszy ogólne spowolnienie, upośledzenie zapamiętywania, uczenia się, spadek koncentracji. Obserwuje się też zespół Plummera–Vinsona, w którym dochodzi do skurczów w górnej części przełyku, objawiających się zaburzeniami połykania.

Bezpośrednią przyczyną dolegliwości jest niedokrwistość (anemia) syderopeniczna. Ilość czerwonych krwinek jest w jej początkowej fazie prawidłowa, ale całkowity poziom hemoglobiny i hematokryt są obniżone. Wynika to z faktu, że krwinka, która powstaje przy brakach żelaza, zawiera mniej hemoglobiny. Z tego powodu objętość erytrocytów jest mniejsza i dlatego ten rodzaj niedokrwistości określany jest jako mikrocytarna. Czerwone ciałka krwi słabo się wybarwiają podczas badania mikroskopowego z użyciem barwników.

Niedobór żelaza – przyczyny

Przyczyną niedoboru żelaza jest najczęściej zwiększony ubytek krwi. Może być on spowodowany przez:

  • obfite menstruacje,
  • mięśniaki macicy,
  • wrzody żołądka lub dwunastnicy,
  • nowotwory,
  • żylaki przełyku,
  • choroby jelita grubego (np. wrzodziejące zapalenie, polipowatość),
  • urazy połączone z krwotokiem,
  • zabiegi operacyjne.

Osobną grupę przyczyn stanowią zaburzenia krzepnięcia, spowodowane np.: hemofilią, małopłytkowością, zbyt intensywnym leczeniem przeciwzakrzepowym albo nadużywaniem powszechnie dostępnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych.

Innym powodem niedoboru żelaza może być jego niedostateczna podaż lub zaburzenia wchłaniania. Zdarza się tak w przypadku intensywnych diet eliminacyjnych (szczególnie, jeśli ich stosowanie jest długotrwałe, a ograniczeniu lub wyłączeniu podlegają produkty pochodzenia zwierzęcego), anoreksji, depresji lub psychoz (w przebiegu których często zdarzają się zaburzenia łaknienia). Niedobór żelaza może też być związany z czynnościowymi zaburzeniami wchłaniania.

U osób po operacjach żołądka, dwunastnicy, jelita cienkiego albo z przewlekłymi stanami zapalnymi tych narządów redukcja czynnej powierzchni wchłaniania w układzie pokarmowym zmniejsza ilość żelaza, którą organizm może przyswoić.

Nadmiernie przyspieszony pasaż pokarmowy (biegunki, zespół krótkiego jelita) skraca czas przechodzenia treści pokarmowej i ogranicza dostępność żelaza.

Niedobór żelaza – jak uzupełnić, co jeść?

Podstawową metodą uzupełnienia niedoboru żelaza jest stosowanie odpowiedniej diety. Wchłanianie żelaza nie przekracza 25% ilości dostarczonej z pożywieniem, więc podaż musi być naprawdę duża.

Największą przyswajalność ma tzw. żelazo hemowe, pochodzące z czerwonego mięsa, wątroby i ryb. Jego przemiany w jelitach są prostsze, więc organizm może je łatwiej i szybciej wykorzystać.

Roślinne źródła żelaza są również korzystne, ale średni procent wykorzystanego pierwiastka jest przynajmniej o połowę mniejszy. Szczególnie polecane są groch, brokuły i płatki jęczmienne. Zaletą tych produktów (w porównaniu z mięsem) jest ich mniejsza kaloryczność, co praktycznie oznacza, że ich konsumpcji nie trzeba ograniczać.

Żelazo wchłania się zdecydowanie lepiej w środowisku kwaśnym. Jego przyswajanie najbardziej ułatwia witamina C, obecna w owocach cytrusowych, truskawkach, natce pietruszki, pomidorach, świeżo wyciśniętych sokach.

Niektóre substancje zmniejszają wchłanianie żelaza. Należą do nich herbata, kawa i czerwone wino, które zawierają taniny (związki chelatowe, wiążące metale). Nie należy nimi popijać pożywienia, a raczej spożywać je 1–2 godziny po posiłkach. Podobne działanie mają substancje zawarte w winogronach, soi, fasoli, pszenicy. Nadmiar błonnika również ogranicza przyswajalność żelaza.

Uzupełnianie żelaza suplementami diety albo iniekcjami odpowiednich preparatów powinno się wdrażać jedynie w przypadku ciężkich niedoborów skojarzonych z wyraźnymi objawami niedokrwistości. W przeciwieństwie do źródeł pokarmowych (gdzie działa naturalna regulacja wchłaniania) stosowanie sztucznych źródeł może doprowadzić do przedawkowania żelaza i powiązanych z nim powikłań. 

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
19
0
Komentarze (0)
Nie przegap
Śląscy kardiolodzy zbadali wpływ smogu na choroby serca i udary
Śląscy kardiolodzy zbadali wpływ smogu na choroby serca i udary Materiał sponsorowany
Cukrzyca nie musi zamykać w domu! Poznaj nowoczesny sposób pomiaru cukru we krwi
Cukrzyca nie musi zamykać w domu! Poznaj nowoczesny sposób pomiaru cukru we krwi Materiał sponsorowany
Regularne badania tętna pozwalają ochronić się przed chorobami układu krążenia
Regularne badania tętna pozwalają ochronić się przed chorobami układu krążenia Materiał sponsorowany
Olej z czarnuszki – płynne złoto z domowej apteczki
Olej z czarnuszki – płynne złoto z domowej apteczki
Sprzątanie krok po kroku, czyli od czego zacząć, a na czym skończyć
Sprzątanie krok po kroku, czyli od czego zacząć, a na czym skończyć Materiał sponsorowany
Domowe sposoby na ból i zapalenie ucha. Jak leczyć u dziecka i u dorosłego?
Domowe sposoby na ból i zapalenie ucha. Jak leczyć u dziecka i u dorosłego?