Polub nas na Facebooku
Czytasz: Mineralokortykoidy – hormony kory nadnerczy. Rola i preparaty

Mineralokortykoidy – hormony kory nadnerczy. Rola i preparaty

Nadnercza

Fot: SCIEPROSCIENCE PHOTO LIBRARY / gettyimages.com

Mineralokortykoidy są wydzielane przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy. Ich ważną funkcją jest regulacja proporcji jonów sodowych i potasowych, która pozwala na utrzymanie właściwej gospodarki płynowej i zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej.

Najważniejszym mineralokortykoidem jest aldosteron. Dwa dodatkowe związki z tej grupy – dezoksykortykosteron i kortykosteron mają działanie o rząd wielkości słabsze.

Czym są mineralokortykoidy?

Mineralokortykoidy to hormony wydzielane przez jedną z warstw kory nadnerczy, które są gruczołami dokrewnymi położonymi powyżej górnego bieguna każdej nerki. Inne elementy kory tego narządu wydzielają glikokortykosteroidy (głównie kortyzol), a rdzeń nadnerczy – aminy katecholowe (katecholaminy), przede wszystkim adrenalinę i noradrenalinę. Działanie poszczególnych części nadnerczy odbywa się niezależnie. Wydzielanie każdej z grup hormonów może mieć w danym momencie różną intensywność.

Rola mineralokortykoidów w organizmie

Mineralokortykoidy odgrywają podstawową rolę w utrzymaniu równowagi pomiędzy dwoma najważniejszymi jonami dodatnimi odpowiedzialnymi za poziom uwodnienia przestrzeni zewnątrz- i wewnątrzkomórkowej. Sód w dużych ilościach jest obecny we krwi i płynie międzykomórkowym, a potas gromadzi się w komórkach, mając jednocześnie niewielkie stężenie w krwioobiegu.

Dzięki zjawisku osmozy obecne w danym miejscu jony „przyciągają” ku sobie wodę z przestrzeni, gdzie jest jej relatywnie więcej, co sprawia, że zaburzenia stężeń rozpuszczalnych jonów (elektrolitów) odbijają się na równowadze wodnej. Z powodu tego powiązania w fizjologii mówi się o kompleksowej gospodarce wodno-elektrolitowej.

Mineralokortykoidy (inaczej, zgodnie z nomenklaturą medyczną – mineralokortykosteroidy) sterują wchłanianiem i wydalaniem sodu, co wpływa na stopień retencji (zatrzymywania) jonów potasowych i wodorowych. Zmiana stężenia tych ostatnich decyduje o utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Rozpatrując rolę mineralokortykoidów, trzeba uwzględniać również i ten aspekt.

Jak testosteron wpływa na ciało mężczyzny? Odpowiedź znajdziesz w filmie:

Zobacz film: Testosteron - dlaczego jest taki ważny? Źródło: Dzień Dobry TVN

Jak działają mineralokortykoidy?

Mineralokortykoidy działają przede wszystkim w obrębie nerek. Oddziałując na kanaliki nerkowe, powodują, że wydzielane z moczem pierwotnym jony sodowe są zwrotnie wchłaniane do krwioobiegu. Odbywa się to poprzez wymianę sodu (Na+) za inny kation, czyli za potas (K+) lub jon wodorowy (H+). Aldosteron wpływa też na gruczoły potowe, ślinowe i nabłonek wydzielniczy w obrębie układu pokarmowego, ograniczając wydzielanie sodu.

Wszystkie te działania powodują zatrzymanie jonów sodowych w organizmie i wtórne zwiększenie uwodnienia przestrzeni naczyniowych i pozakomórkowych. Objętość moczu zmniejsza się, a ilość krwi krążącej i nawodnienie tkanek zwiększa. Duża utrata jonów H+ powoduje redukcję kwasowości płynów ustrojowych i prowadzi do zasadowicy (alkalozy).

Regulacja wydzielania mineralokortykoidów

Głównym mechanizmem sterującym wydzielaniem aldosteronu i innych mineralokortykoidów jest układ renina-angiotensyna-aldosteron (w skrócie RAA). Renina jest uwalniana w nerkach w ścianach włosowatych naczyń tętniczych, z których do kanalików nerkowych przesącza się płyn tworzący mocz pierwotny. Hormon jest produkowany w większych ilościach, kiedy obniża się ciśnienie krwi i spada wydzielanie moczu. W efekcie powstaje angiotensyna, która silnie zwęża naczynia i pobudza wydzielanie aldosteronu przez korę nadnerczy. Rezultatem jego działania jest zaś zatrzymywanie sodu i zwiększenie objętości krwi krążącej. W efekcie uruchomienia całego układu ciśnienie w tętniczkach wraca do prawidłowego poziomu i następuje intensywniejsze wydzielanie moczu. Organizm może więc skutecznie usuwać szkodliwe produkty przemiany materii.

Jaki wpływ na ciało kobiety mają hormony? Dowiesz się tego z filmu:

Zobacz film: Hormony determinują życie kobiet? Źródło: Dzień Dobry TVN

Oprócz działania angiotensyny na wydzielanie mineralokortykosteroidów wpływają też inne czynniki związane z gospodarką hormonalną, takie jak:

  • wzrost wydzielania przez przysadkę ACTH (hormonu adrenokortykotropowego),
  • wpływ prostaglandyn i niektórych hormonów płciowych (głównie estrogenów),
  • stymulacja przez adrenalinę i noradrenalinę receptorów typu β.

Aktywację układ RAA może spowodować szybka utrata większej ilości krwi krążącej, na przykład wskutek krwawienia wewnętrznego lub zewnętrznego.

Leki zawierające mineralokortykoidy

Brak mineralokortykoidów następujący wskutek niewydolności kory nadnerczy o jakiejkolwiek przyczynie (pierwotnej lub wtórnej) stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Narastające odwodnienie i wzrost poziomów potasu we krwi (hiperkaliemia) prowadzą do groźnych powikłań i do śmierci. Dlatego w sytuacjach kryzysowych niezbędna jest substytucja mineralokortykoidów. Nie są dostępne preparaty aldosteronu, dlatego podaje się najczęściej niektóre glikokortykoidy, które mają dodatkowe działanie mineralokortykoidowe, np. fludrokortyzon czy hydrokortyzon. Ich działanie (przy jednoczesnym obniżeniu spożycia potasu) wystarcza zwykle, by zapewnić właściwą regulację gospodarki wodno-elektrolitowej.

Bibliografia:

1. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2018, Liszki 2018.

2. Endokrynologia ogólna i kliniczna, red. A. Lewiński, Lublin 2011.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
3
0
Polecamy
Za co odpowiada woda w organizmie? Zatrzymywanie wody w organizmie - przyczyny, objawy, jak się jej pozbyć
Za co odpowiada woda w organizmie? Zatrzymywanie wody w organizmie - przyczyny, objawy, jak się jej pozbyć Dzień Dobry TVN
Serotonina - hormon szczęścia. Co to jest i czym grozi jej niedobór?
Serotonina - hormon szczęścia. Co to jest i czym grozi jej niedobór? Dzień Dobry TVN
Renina – działanie  w układzie renina–angiotensyna–aldosteron
Renina – działanie w układzie renina–angiotensyna–aldosteron TVN zdrowie
Renina- angiotensyna-aldosteron – zasady działania układu
Renina- angiotensyna-aldosteron – zasady działania układu TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Najlepsze prezenty dla pary młodej - co kupić na ślub?
Najlepsze prezenty dla pary młodej - co kupić na ślub? Materiał sponsorowany
O czym może świadczyć zgrubienie za uchem?
O czym może świadczyć zgrubienie za uchem?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?
Alzheimer w młodym wieku - przyczyny, pierwsze objawy i kolejne etapy choroby
Alzheimer w młodym wieku - przyczyny, pierwsze objawy i kolejne etapy choroby
Czy przed okresem można zajść w ciążę? Zapłodnienie przed miesiączką
Czy przed okresem można zajść w ciążę? Zapłodnienie przed miesiączką
Czy temperatura prania ma znaczenie?
Czy temperatura prania ma znaczenie? Materiał sponsorowany