Polub nas na Facebooku
Czytasz: Hiperkortyzolemia – jaka jest jej najczęstsza przyczyna? Jak rozpoznać nadmiar kortyzolu?

Hiperkortyzolemia – jaka jest jej najczęstsza przyczyna? Jak rozpoznać nadmiar kortyzolu?

Probówka krwi z napisem test kortyzolu

Fot. Richard Villalonundefined undefined / Getty Images

Hiperkortyzolemia to zjawisko patologicznego nadmiaru kortyzolu w organizmie. Wykryć go można zarówno w moczu, jak i we krwi. Odpowiednia diagnostyka, w tym badania obrazowe, pozwalają znaleźć przyczynę i wdrożyć leczenie przyczynowe.

Kortyzol to hormon wydzielany przez korę nadnerczy. Pełni bardzo ważne funkcje w organizmie – reguluje wiele szlaków metabolicznych. Wpływa na gospodarkę węglowodanową, lipidową, białkową i wapniowo-fosforanową. Hiperkortyzolemia to stan nadmiernego wydzielania kortyzolu przez korę nadnerczy. Można rozpoznać ją w sytuacji, gdy w moczu lub we krwi wykrywa się wysoki lub podwyższony poziom kortyzolu. Taka sytuacja ma miejsce w niektórych fizjologicznych stanach, takich jak stres, jednak może też świadczyć o chorobie bądź zespole Cushinga.

Hiperkortyzolemia a normy laboratoryjne

Poziom kortyzolu zmienia się wraz z rytmem dobowym. W ciągu dnia spada – w godzinach porannych wynosi około 140–690 nmol/l, a około północy niemal 0. W dobowej zbiórce moczu poziom kortyzolu powinien wahać się w granicach 80–120 ug. Wzrost poziomu kortyzolu następuje w sytuacjach stresowych. Pojedyncze skoki poziomu kortyzolu nie dają objawów klinicznych. Objawy hiperkortyzolemii pojawiają się przy utrzymujących się wysokich wartościach kortyzolu.

Najczęstszą przyczyną chorobową hiperkortyzolemii są zaburzenia hormonalne, które wynikają z nadmiernej produkcji kortyzolu przez nadnercza bądź z nadmiernego wydzielania hormonu kortykotropowego przez przysadkę mózgową. Fizjologicznie bowiem przysadka mózgowa produkuje hormon ACTH, który stymuluje obwodowo w nadnerczach wyrzut kortyzolu.

Za przyczyny hipercholesterolemii należy uznać również ciążę, znaczną otyłość, regularne nadużywanie alkoholu, długi, nadmierny wysiłek fizyczny, głodzenie, duży stres czy niewyrównanie cukrzycy.

Zobaczcie, skąd się bierze stres i kiedy nam szkodzi:

Zobacz film: Stres - skąd się bierze i kiedy szkodzi? Źródło: 36,6

Objawy hiperkortyzolemii

Podwyższony poziom kortyzolu może nie dawać objawów klinicznych, jeśli jest wywołany przez przyczyny fizjologiczne bądź jest niewielki i zmienny. Utrzymujący się wysoki poziom kortyzolu wynikający z choroby powoduje następujące objawy kliniczne:

  • osłabienie, męczliwość, spadek tolerancji wysiłku,
  • wysokie wartości ciśnienia tętniczego,
  • ścieńczenie skóry z tendencją do pojawiania się rozstępów,
  • otyłość brzuszną,
  • szczupłe kończyny z zanikiem mięśni,
  • bawoli kark,
  • osłabienie odporności i podatność na infekcje,
  • osłabienie libido,
  • zaburzenia cyklu miesiączkowego,
  • wzmożony apetyt,
  • obniżenie nastroju.

Diagnostyka hiperkortyzolemii

Podstawowym badaniem w diagnostyce hiperkortyzolemii jest oznaczenie poziomu kortyzolu we krwi. Dokonuje się go o 8 rano, kiedy stężenie hormonu we krwi jest najwyższe. W ciągu dnia powinno ono sukcesywnie spadać i w godzinach wieczornych ulec obniżeniu o przeszło połowę porannej wartości. Można oznaczyć również kortyzol około 24:00, kiedy jego stężenie powinno być najniższe. Oczywiście, mówiąc o tego typu cyklu dobowym, zastrzega się, że wykonuje się badanie u człowieka funkcjonującego w zgodzie z rytmem dobowym. Problem pojawia się często u osób pracujących w systemie zmianowym, u których rytm dobowy może ulec pewnym zachwianiom. Na wydzielanie kortyzolu wpływają niekiedy inne schorzenia przewlekłe, w tym nawet zaburzenia depresyjne.

Kortyzol można oznaczyć we krwi, ale również w ślinie w godzinach późnowieczornych. Z kolei w dobowej zbiórce moczu oznacza się metabolity kortyzolu. Diagnostyczny jest również test z deksametazonem, który pozwala rozróżnić, czy hiperkortyzolemia wynika z nadmiernego wydzielania kortyzolu przez korę nadnerczy, czy wtórnie dochodzi do nadmiernego wydzielania kortyzolu przez wysoki poziom ACTH w surowicy. Wynik w teście hamowania deksametazonem przedstawia się następująco:

  • gdy duże dawki deksametazonu hamują wydzielanie kortyzolu, rozpoznaje się chorobę Cushinga, czyli nadmierne wydzielanie ACTH przez przysadkę,
  • gdy po podaniu nawet wysokich dawek deksametazonu nie uzyskuje się obniżenia poziomu kortyzolu, można rozpoznać zespół Cushinga, czyli pierwotną nadczynność nadnerczy.

Leczenie hiperkortyzolemii

W momencie rozpoznania hiperkortyzolemii konieczne jest zastosowanie leczenia celowanego na chorobę podstawową. W związku z tym należy dokładnie określić przyczynę hiperkortyzolemii. Jeśli np. przyczyną jest guz przysadki, należy go usunąć neurochirurgicznie. Warto również pomocniczo stosować odpowiednią dietę i zmodyfikować nieco styl życia. Należy starać się ograniczyć stres, dostosować wysiłek fizyczny do swoich możliwości. Warto jeść zdrowo, regularnie, w małych porcjach, wplatać w dietę kwasy tłuszczowe nienasycone, unikać cukrów prostych czy tłuszczów nasyconych. Dieta powinna być zbilansowana, by uniknąć nadmiernego przybierania na masie ciała. Działania te nie stanowią jednak podstawy postępowania, a jedynie leczenie przyczynowe.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
5
0
Polecamy
Refluks. Dolegliwość czy poważna choroba?
Refluks. Dolegliwość czy poważna choroba? Dzień Dobry TVN
Jakie są przyczyny osłabienia organizmu? Jak radzić sobie z przemęczeniem?
Jakie są przyczyny osłabienia organizmu? Jak radzić sobie z przemęczeniem? Dzień Dobry TVN
Zespół Cushinga - objawy, leczenie i dieta w chorobie Cushinga
Zespół Cushinga - objawy, leczenie i dieta w chorobie Cushinga TVN zdrowie
Kortyzol - funkcje w organizmie, objawy niedoboru i nadmiaru. Sposoby na obniżenie i podwyższenie jego poziomu
Kortyzol - funkcje w organizmie, objawy niedoboru i nadmiaru. Sposoby na obniżenie i podwyższenie jego poziomu TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Czy temperatura prania ma znaczenie?
Czy temperatura prania ma znaczenie? Materiał sponsorowany
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik Materiał sponsorowany
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta?
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta? Materiał sponsorowany
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?