Czytasz: Co to jest transplantologia? Definicja, statystyki, etyka

Co to jest transplantologia? Definicja, statystyki, etyka

NAN

Fot: Zbyszek Nowak / stock.adobe.com

Transplantologia to dziedzina medycyny zajmująca się przeszczepianiem narządów. Pierwszego przeszczepu dokonano w Polsce w 1966 r. Serce po raz pierwszy przeszczepiono niespełna 20 lat później. Transplantologia, choć budzi kontrowersje, często bywa jedynym sposobem na uratowanie komuś życia.

Rozwój chirurgii transplantacyjnej okazał się wielkim przełomem w medycynie XX w. Transplantacja, inaczej przeszczep, oznacza przeniesienie zdrowych, żywych organów, tkanek bądź komórek od dawcy i umieszczenie ich w organizmie biorcy. Samo słowo transplantacja pochodzi z łaciny (łac. transplantare ‘szczepić’, trans ‘poza czymś’, plantare ‘sadzić’). Transplantacja umożliwia wymianę wadliwego organu na narząd zdrowy, pochodzący od innego człowieka.

Transplantologia w Polsce

Historia transplantologii klinicznej w Polsce sięga lat 60. Pierwszy przeszczep nerki od dawcy zmarłego miał miejsce w styczniu 1966 roku w Warszawie, a od żywego – w 1966 r. we Wrocławiu. Przełomem w polskiej transplantologii był rok 1983, kiedy po raz pierwszy zastosowano cyklosporynę (lek immunosupresyjny), aby zapobiec odrzuceniu przeszczepu. Pierwszy udany przeszczep serca miał miejsce w Zabrzu w 1985 r. W 2006 r. w Trzebnicy dokonano pierwszej transplantacji kończyny górnej, natomiast w 2013 r. w Gliwicach przeszczepiono twarz.

Zobacz film: Pierwszy przeszczep kończyny górnej. Źródło: 36,6

Polską transplantologię nadzoruje Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji POLTRANSPLANT, które powstało w 1996 r. W 2016 r. liczba dawców zmarłych (u których stwierdzono nieodwracalne uszkodzenie mózgu) w Polsce wyniosła 677, z czego dawców rzeczywistych, od których pobrano narządy i/lub tkanki, było 544. W sumie dokonano niespełna 1500 przeszczepów narządów. Najczęściej przeszczepiano nerkę, wątrobę, serce, rzadziej nerkę i trzustkę jednocześnie bądź samą trzustkę oraz płuco. W blisko 1200 przypadkach przeszczepiono rogówkę.

Uwaga! Polskie prawo mówi o tzw. zgodzie domniemanej – oznacza ona, że każda osoba, u której stwierdzono śmierć mózgową, może zostać uznana za potencjalnego dawcę narządów, chyba że za życia wyraziła sprzeciw (co powinno zostać umieszczone w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów). Sprzeciw można również wyrazić na piśmie (pacjent powinien nosić przy sobie własnoręcznie podpisaną deklarację), a także ustnie – w obecności 2 świadków. Mimo obowiązującej zgody domniemanej, lekarze w Polsce zawsze pytają bliskich o zdanie zmarłego na temat pobrania narządów.

Transplantacja narządów – za i przeciw

Przeszczep to skuteczna i niekiedy jedyna metoda leczenia, dzięki której można uratować życie pacjenta zmagającego się ze skrajną niewydolnością narządu bądź narządów. Przeszczepić można m.in.: wątrobę, nerki, serce, płuco, trzustkę, jelito, szpik kostny, rogówkę, skórę, kończyny, twarz.

Dawcą zazwyczaj jest osoba zmarła, u której stwierdzono śmierć mózgową; niektóre organy bądź tkanki (np. nerki czy szpik kostny) można pobrać od osób żywych za zgodą dawcy. Śmierć mózgu wynika z jego nieodwracalnego uszkodzenia, towarzyszy temu zatrzymanie krążenia krwi. Stwierdza ją komisja lekarska po przeprowadzeniu szczegółowych badań. W świetle prawa w Polsce śmierć mózgu oznacza uznanie danej osoby za zmarłą. Zanim aparatura zostanie odłączona, od osoby ze stwierdzoną śmiercią mózgu istnieje możliwość pobrania narządów do przeszczepu.

Ok. 90% transplantacji kończy się sukcesem. Zawsze istnieje jednak ryzyko odrzucenia przeszczepu – układ immunologiczny biorcy rozpoznaje nowy narząd jako obcy i próbuje go zniszczyć. We współczesnej medycynie istnieje jednak szereg sposobów, aby zapobiec odrzuceniu organu. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku znalezienie odpowiedniego dawcy – powinien on być możliwie jak najbardziej genetycznie podobny do biorcy. Z tego względu idealnymi dawcami są bliźnięta jednojajowe oraz bliscy krewni. W transplantacji stosuje się ponadto leki immunosupresyjne, których zadaniem jest ochrona narządu przed odrzuceniem.

Średnie przeżycie biorcy przeszczepu jest różne dla poszczególnych narządów i zależy od wielu czynników. 

Transplantacja serca w Polsce

Pierwszego przeszczepu serca w Polsce dokonano w 1969 r. w Łodzi, jednak operacja zakończyła się niepowodzeniem. Pierwszy udany przeszczep serca przeprowadził prof. Zbigniew Religa w roku 1985. Każdego roku w Polsce ma miejsce kilkadziesiąt przeszczepów tego organu. Najwięcej transplantacji serca przeprowadzono w 2000 r. – 129.

Wskazania do transplantacji serca:

  • niewydolność krążenia,
  • schyłkowa niewydolność serca w kardiomiopatii (grupa chorób mięśnia sercowego prowadzących do dysfunkcji serca),
  • schyłkowa niewydolność serca w chorobie niedokrwiennej serca,
  • schyłkowa niewydolność serca w zaawansowanej wadzie zastawkowej.

Transplantologia a etyka

W 1995 roku została uchwalona Ustawa o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów do przeszczepów. Polska Ustawa Transplantacyjna powstała w 2005 r., a obecnie obowiązująca – w 2006 r. (znowelizowana m.in. w 2009 i 2017 r.). Ustawa określa, kto i w jakiej sytuacji może być dawcą, a także kto ma prawo pobierać oraz wszczepiać organy. Transplantacja znajduje poparcie w większości religii.

Zobacz film: Czy polskie prawo pozwala na przeszczep macicy? Źródło: 36,6

Bibliografia:

1. Transplantacja narządów, aspekty medyczne, prawne i organizacyjne, Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej, Fundacja Śląskiego Centrum Chorób Serca, Zabrze 2013,

2. www.poltransplant.pl.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
7
1
Komentarze (2)
Redakcja
Szanowny Panie, dziękujemy za komentarz. Naszym celem jest dbałość o jak najwyższą jakość artykułów, dlatego doceniamy Pana czujność. Informacje podane w powyższym artykule zostały już doprecyzowane. Pozdrawiamy serdecznie i życzymy miłego dnia.
Czytaj całość
Jerry
Szanowni Państwo,

Kilka uwag:
pierwsze udane przeszczepienie nerki w Polsce miało miejsce w styczniu 1966 roku, nerka pobrana została od dawcy zmarłego (Warszawa), pierwsze przeszczepienie nerki od dawcy żywego w marcu 1966 roku (Wrocław). Wszystkie daty można znaleźć na Wikipedii (https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeszczepianie_narz%C4%85d%C3%B3w)
Immunosupresja była stosowana od początku, przełom jaki dokonał się latach 80-tych polegał na wprowadzeniu do immunosupresji konkretnego leku - cyklosporyny.
W Polsce pobiera sie narządy po stwierdzeniu śmierci mózgu lub nieodwracalnego zatrzymania krążenia. Lekarze nie pytają rodziny o zgodę na pobranie narządów od zmarłego tylko o czy najbliższym znane jest stanowisko zmarłego w tej kwestii.
Lepsze wyniki przeszczepiania narządów pobranych od dawców żywych wynikają z tego, ze mamy do czynienia z lepszym doborem, jak też z tego, że pobrany narząd nie ma za sobą procesu umierania.
Średnie przeżycie biorcy przeszczepu jest różne dla poszczególnych narządów i zależy od bardzo wielu czynników, użycie sformułowania "po transplantacji żyje średnio jeszcze 20–30 lat" jest nieuprawnione.
Pierwsza "Ustawa Transplantacyjna" została uchwalona w 1995 roku, obecnie obowiązująca weszła w życie w 2006 roku, od tego czasu była trzykrotnie nowelizowana.
Nie ma na świecie religii głównego nurtu, która byłaby przeciwna transplantacji.
Czytaj całość
Nie przegap
Co to jest śmierć kliniczna? Świadectwa osób, które jej doświadczyły
Konizacja szyjki macicy – wskazania, przebieg zabiegu, gojenie i rekonwalescencja
Co to jest transplantologia? Definicja, statystyki, etyka
Skręt kiszek – objawy, przyczyny oraz leczenie
Ból w mostku – powód do paniki? Nie zawsze oznacza zawał
Niewydolność serca - przyczyny, rodzaje, objawy, diagnoza, leczenie i rokowania