Polub nas na Facebooku
Czytasz: Budowa jamy brzusznej – otrzewna, narządy i ich topografia

Budowa jamy brzusznej – otrzewna, narządy i ich topografia

Bakterie w jelitach

Fot: SolStock / gettyimages.com

Jama brzuszna to zamknięta przestrzeń w dolnej części tułowia, w której znajduje się wiele ważnych dla życia narządów. Większość z nich pokryta jest (częściowo lub całkowicie) przez otrzewną – błonę surowiczą, stanowiącą element podporowy i ochronny. 


Jama brzuszna jest przestrzenią ograniczoną przez ścianę brzucha, od góry przez przeponę, a od dołu przez elementy dna miednicy. Skomplikowane struktury łącznotkankowe (otrzewna ścienna i trzewna, krezka, więzadła i torebki narządów) sprawiają, że poszczególne struktury są precyzyjnie umiejscowione w określonych przestrzeniach. Jednocześnie mają zapewnioną dostateczną ruchomość i możliwość nawet znacznej zmiany objętości, co jest istotne np. w przypadku jelit.

Regiony jamy brzusznej

Określając położenie narządów, dzieli się brzuch (przy spojrzeniu na niego od przodu) na trzy główne regiony:

  • nadbrzusze – obejmujące okolice znajdujące się powyżej umownej linii łączącej dolne krawędzie łuków żebrowych,
  • śródbrzusze – graniczące z nadbrzuszem i ograniczone od dołu przez linię łączącą kolce biodrowe przednie górne,
  • podbrzusze – część najniższą, znajdującą się poniżej śródbrzusza i graniczącą od dołu z jamą miednicy.

Każdą z tych części dzieli się na okolice, takie jak:

  • podżebrowe (lewą i prawą) i nadbrzusze właściwe (środkowe) – w nadbrzuszu,
  • pępkową i dwie boczne – w śródbrzuszu,
  • łonową oraz prawą i lewą pachwinową – w podbrzuszu.

Narządy jamy brzusznej

Umownie dzieli się jamę brzuszną na piętro górne (gruczołowe) i dolne (jelitowe). Inna nazwa tych przestrzeni to część nad- i podokrężnicza, gdyż rozdziela je fałd otrzewnej (krezka) podtrzymujący poprzeczną część okrężnicy.

W części gruczołowej znajdują się wątroba z pęcherzykiem żółciowym (po stronie prawej), śledziona (po stronie lewej), a w części środkowej żołądek i położona bardziej ku tyłowi trzustka.

W dolnym piętrze jamy brzusznej ulokowane są jelita – łącząca się z żołądkiem dwunastnica, jelito cienkie (czcze i kręte) oraz jelito grube: kątnica z wyrostkiem robaczkowym, okrężnica (złożona z części wstępującej, poprzecznej i zstępującej) oraz esica i odbytnica. 

Za tymi dwiema strefami znajduje się przestrzeń zaotrzewnowa, w której umieszczone są nerki wraz z nadnerczami, moczowody, a wzdłuż kręgosłupa przebiegają aorta brzuszna, duże naczynia żylne, chłonne, pnie nerwowe i nerwy oraz mięśnie lędźwiowe.

W dolnej części jamy brzusznej znajdują się narządy miednicy mniejszej: pęcherz moczowy (u mężczyzn znajduje się pod nim gruczoł krokowy – inaczej stercz, prostata), u kobiet macica wraz z jajowodami i jajnikami. Najbardziej z tyłu położona jest odbytnica – końcowy odcinek przewodu pokarmowego.

Jak  jest zbudowany układ pokarmowy? Odpowiedz znajdziesz w filmie: 

Zobacz film: Jak jest zbudowany układ pokarmowy. Źródło: 36,6 

Otrzewna i krezka jelita

Otrzewna jest błoną surowiczą, która wyściela dużą część ściany jamy brzusznej i jej narządów. Ogólnie dzieli się ją na otrzewną ścienną i trzewną. Ta druga część pokrywa całkowicie lub częściowo narządy jamy brzusznej. Wewnątrzotrzewnowo znajdują się m.in.: wątroba, śledziona, żołądek, jelito cienkie, niektóre części jelita grubego (poprzecznica, esica, kątnica i wyrostek robaczkowy, górna część odbytnicy), jajniki i macica. Narządy częściowo pokryte otrzewną (śródotrzewnowe) to: trzustka, okrężnicy wstępująca i zstępująca, środkowa część odbytnicy.

Pozaotrzewnowo położone są: nerki, nadnercza i drogi moczowe (moczowody, pęcherz). Jelita zawieszone są na krezkach (odpowiednio – jelita cienkiego i grubego) – fałdach otrzewnej, które pozwalają pętlom jelita na niewielką ruchomość, a jednocześnie nie dopuszczają do ich splątania. W krezce znajdują się naczynia doprowadzające krew do jelita oraz węzły chłonne.

Osobnymi strukturami są sieć większa (fałd zdwojonej otrzewnej, który osłania od przodu pętle jelitowe i oddziela je od ściany brzucha) oraz sieć mniejsza (znajdująca się pomiędzy wątrobą a żołądkiem). Otrzewna tworzy liczne pasma więzadłowe łączące narządy brzucha i zachyłki – przestrzenie ograniczone jej fałdami. Cała otrzewna tworzy zamknięty worek. U kobiet wyjątkiem są otwory, w których znajdują się brzuszne ujścia jajowodów.

Otrzewna produkuje niewielkie ilości wydzieliny surowiczej, która pozwala na delikatne przemieszczanie się poszczególnych, pokrytych nią narządów względem siebie. Ma również zdolność do oklejania miejsca, w którym dochodzi do procesu zapalnego, co pozwala na ograniczenie choroby do jednej okolicy i nierozprzestrzenianie się zakażenia na całą jamę brzuszną. Uogólnione zapalenie otrzewnej jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.

Możliwości zabiegów chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej

Skomplikowana budowa i wielość narządów w jamie brzusznej sprawia, że praca chirurga wymaga doskonałej znajomości anatomii i topografii narządów oraz budowy otrzewnej. Do nowoczesnych zabiegów wykorzystuje się nie tylko klasyczne techniki chirurgiczne (wymagające rozległego otwarcia powłok). W związku z faktem, że przez jamę otrzewnej można dotrzeć do wielu narządów, niektóre schorzenia leczy się laparoskopowo. Technika ta umożliwia dotarcie do wnętrza jamy brzusznej przez 3 niewielkie otwory. Zabieg wykonywany jest wprowadzanymi przez nie narzędziami, a chirurg obserwuje pole operacyjne na ekranie monitora pokazującego obraz z wnętrza brzucha. Część zabiegów diagnostycznych i leczniczych można (głównie w przypadku chorób układu pokarmowego i moczowego) wykonać za pomocą technik endoskopowych

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
17
9
Polecamy
Pochwa, wagina ‒ co trzeba o niej wiedzieć?
Pochwa, wagina ‒ co trzeba o niej wiedzieć? Dzień Dobry TVN
Co to jest przedsionek pochwy? Co to jest zapalenie przedsionka pochwy i jakie są jego objawy?
Co to jest przedsionek pochwy? Co to jest zapalenie przedsionka pochwy i jakie są jego objawy? Dzień Dobry TVN
Anatomia brzucha człowieka – narządy wewnętrzne i ściany
Anatomia brzucha człowieka – narządy wewnętrzne i ściany TVN zdrowie
Organy wewnętrzne człowieka – rozmieszczenie i budowa
Organy wewnętrzne człowieka – rozmieszczenie i budowa TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Małe AGD, które warto mieć w domu
Małe AGD, które warto mieć w domu Materiał sponsorowany
Woda w uchu po basenie lub kąpieli – jak ją usunąć i odetkać ucho?
Woda w uchu po basenie lub kąpieli – jak ją usunąć i odetkać ucho?
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Smog latem. Jak się przed nim chronić?
Smog latem. Jak się przed nim chronić? Materiał sponsorowany
O czym może świadczyć zgrubienie za uchem?
O czym może świadczyć zgrubienie za uchem?
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego