Polub nas na Facebooku

Nie igraj z kleszczem. Wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu to ciężka choroba zakaźna, na którą nie wynaleziono skutecznego leku. W jej przypadku nie ma leczenia przyczynowego, a jedynie objawowe. Tylko szczepienie ochronne może uchronić Cię przed kleszczowym zapaleniem mózgu, który może być przenoszony już nawet przez co 6. kleszcza.

Numer referencyjny materiału: WPOLFM2118102 / Źródło: gettyimages.com / Fot. VisualCommunications
Najgroźniejsze choroby przenoszone przez kleszcze

KZM - kleszczowe zapalenie mózgu, choć występuje rzadziej, z medycznego punktu widzenia może być groźniejsze, niż np. borelioza.

Kleszcze budzą się do życia, kiedy temperatura powietrza wzrasta – zwykle wystarczy kilka ciepłych dni, by wygłodniałe pajęczaki rozpoczęły żerowanie. Spotkać je możemy dosłownie wszędzie - w lasach, w miejskich parkach, na skwerach, a nawet w wilgotnej piwnicy. Najczęściej człowieka atakuje kleszcz pospolity, który występuje w miejscach o dużej wilgotności, najczęściej w lasach, parkach, na terenach zielonych w miastach i w ogrodach działkowych. Innym rodzajem kleszcza jest kleszcz łąkowy, który preferuje zwierzęta. Człowieka atakuje tylko wtedy, gdy jest głodny. Istnieją także tzw. obrzeżki gołębie, których głównym źródłem pożywienia się ptaki, w związku z czym spotkać możemy je wszędzie tam, gdzie przebywają ptaki – w kurnikach, gołębnikach, na strychach czy na poddaszach. W przypadku braku naturalnych żywicieli głodne pajęczaki atakują ludzi. Ich cechą charakterystyczną jest to, że żerują całymi grupami, zwykle w nocy. Ukłucia tych kleszczy są bardzo bolesne, swędzące i długo się goją. Zmiany skórne mogą się utrzymywać nawet do 1,5 roku.

W Polsce nawet co 6. kleszcz jest nosicielem groźnego wirusa, wywołującego kleszczowe zapalenie mózgu, chorobę, na którą nie ma skutecznego lekarstwa. Jednak to nie jedyne, co może nam grozić po ukłuciu przez pajęczaka. Powszechne są także zachorowania na boreliozę.

Ukłucie przez kleszcza jest bardzo groźne – mikroorganizmy przenoszone przez te pasożyty uwalniają silne toksyny, które mogą porazić układ nerwowy człowieka. Najczęściej występujące choroby odkleszczowe to borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu. W Polsce świadomość zagrożenia KZM jest nadal bardzo niska. O ile coraz więcej osób zdaje sobie sprawę z zagrożenia jakim jest borelioza, o tyle nadal zbyt mało wiemy na temat KZM. Nie ma także skutecznego lekarstwa, leczone są jedynie objawy, jakie daje KZM. Jedyną skuteczną metodą na wyeliminowanie zagrożenia, jakim jest kleszczowe zapalenie mózgu, jest szczepienie ochronne.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Groźniejsze jest kleszczowe zapalenie mózgu, dlatego, że boreliozę możemy leczyć antybiotykiem, a na zapalenie kleszczowe mózgu po prostu nie mamy lekarstwa.

Dr hab. n. med. Ernest Kuchar
Kleszczowe zapalenie mózgu

Wirus RNA (odpowiedzialny za KZM), należący do tego samego rodzaju wirusów co np. wirus Zika, czyli do Flawiwirusów, znajduje się w gruczołach ślinowych kleszczy, a zatem do zakażenia może dojść zaraz po wkłuciu pajęczaka. Nie ma znaczenia ile czasu kleszcz spędzi w naszym ciele. Wirus KZM może przedostać się do ośrodkowego układu nerwowego i spowodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, co w skrajnych przypadkach może zakończyć się śmiercią pacjenta! Jedyną skuteczną metodą, by ustrzec się kleszczowego zapalenia mózgu jest szczepienie ochronne.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

 

Twoja opinia jest ważna

Czy kiedykolwiek ukłuł Cię kleszcz?

Aby zobaczyć wyniki musisz oddać swój głos

Co to jest kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu jest bardzo ciężkim schorzeniem układu nerwowego. Do zakażenia dochodzi poprzez wkłucie się zakażonego pasożyta w ciało człowieka. Nie ma znaczenia, czy kleszcza usuniemy od razu, czy po jakimś czasie. Wirus przenika do krwi zaraz po naruszeniu skóry przez pajęczaka.

Pierwsze objawy choroby pojawiają się średnio po ośmiu dniach od wkłucia (okres inkubacji trwa od czterech do dwudziestu ośmiu dni), a zakażenie przebiega w dwóch fazach. W pierwszej z nich wirus znajduje się we krwi, zaś w drugiej przenika do ośrodkowego układu nerwowego. W pierwszej fazie choroby pojawiają się objawy grypopodobne, które u 30-50 proc. pacjentów ustępują samoistnie i na tym choroba się kończy. Jednak w pozostałych przypadkach wirus atakuje ośrodkowy układ nerwowy i tutaj objawy są bardzo poważne – gorączka sięgająca 40 stopni, objawy oponowe, nudności, wymioty, bardzo silne bóle głowy. Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, zmniejszających ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Dysponujemy jedynie leczeniem objawowym.

Powikłaniami po kleszczowym zapaleniu mózgu mogą być trwałe niedowłady i objawy neurologiczne. Obecnie nie ma skutecznych leków przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Jedynym skutecznym sposobem, które zapobiegaz zakażeniu wirusem KZM jest szczepienie uodparniające.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Trudno jest uchronić się przed ukłuciem kleszcza. Zagrożone są wszystkie osoby, które wychodzą z domu, dlatego, że kleszczy jest dużo i występują na terenach wiejskich i miejskich.

Dr hab. n. med. Ernest Kuchar
Jak chronić się przed wirusem KZM?

Aby uchronić się przed zakażeniem kleszczowym zapaleniem mózgu należy przede wszystkim unikać ukłucia kleszcza. W tym celu należy zadbać o odpowiednie repelenty, czyli środki odstraszające. Składają się one ze związków chemicznych lub z substancji pozyskanych ze źródeł naturalnych i organizmów żywych. Jednym z najbardziej skutecznych związków chemicznych o szerokim spektrum działania jest DEET (nie wolno ich stosować u dzieci), który odstrasza kleszcze, komary oraz inne owady kłujące. Repelenty są jednak niewskazane u niemowląt do 2. miesiąca życia. Repelenty są powszechnie dostępne w postaci kremów, olejków, aerozoli, płynów, lepów, a także siatek.

Warto także zadbać o odpowiednią odzież ochronną. Typowe miejsca ukłuć to: głowa – przede wszystkim na linii włosów i karku, uszy, miejsca zgięcia głównych stawów w kończynach górnych i dolnych. Dzięki znieczulającemu działaniu śliny kleszcza, ukłucie najczęściej pozostaje niezauważone, a sam proces wysysania krwi może trwać nawet kilka dni! Dlatego wybierając się na spacer, należy zadbać, aby te miejsca były zakryte. To znacznie utrudni pajęczakowi dostęp do ciała.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Szczepionka jako najskuteczniejsza metoda zapobiegania KZM

Najskuteczniejszym sposobem na uchronienie się przed KZM jest szczepienie ochronne. Skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka i pozwala na uzyskanie odporności u około 98 proc. szczepionych. Kompletne szczepienie składa się z trzech dawek. Dwie pierwsze podaje się w regularnym odstępie od jednego do trzech miesięcy, natomiast trzecie szczepienie należy wykonać przed następnym sezonem podwyższonego ryzyka zachorowań na KZM.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Fot. gettyimages.com / bdspn

Najlepsza pora na szczepienia to okres zimy lub wczesnej wiosny, kiedy ryzyko ukłucia przez kleszcza jest najmniejsze. Można przyjąć również odpowiednie dawki jeszcze przed sezonem wakacyjnym, ale w tym wypadku zaleca się przyspieszony schemat szczepień. Przyjęcie trzech dawek szczepionki zapewnia odporność na przynajmniej trzy lata. Aby ją podtrzymać wystarczy po okresie 3-5 lat przedłużyć ją za pomocą jednej dawki szczepionki.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Komu zagraża kleszczowe zapalenie mózgu?
  • Osoby aktywnie spędzające czas na świeżym powietrzu: biegacze, rowerzyści, a także właściciele psów, którzy udają się z czworonogami na długie spacery.

  • Osoby spędzające czas w miejscach bytowania kleszczy – np. grzybiarze, ale także rodziny z dziećmi, które udają się na spacer poza miasto.

  • Osoby lubiące prace ogrodnicze – kleszcze bytują w trawach i na wysokich krzewach, a nie, jak powszechnie się uważa, w głębi lasu.

  • W grupie ryzyka może znaleźć się każdy z nas – kleszczy przybywa, także w miastach. Można je spotkać nawet w piwnicy, gdzie jest ciemno, ciepło i wilgotno.

Objawy kleszczowego zapalenia mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu przebiega w dwóch fazach. U około 30 proc. pacjentów nie występują żadne objawy kliniczne po ukłuciu przez zakażonego kleszcza. U około 30-50 % osób występuje tylko pierwsza faza KZM. Po 4 do 28 dni od ukłucia przez zakażonego kleszcza (tzw. okres wylęgania) obserwujemy objawy grypopodobne: gorączka, nudności, wymioty oraz ból głowy. Trwa to zwykle około czterech do ośmiu dni. U około 30-50 proc. pacjentów choroba kończy się na tej fazie.

W drugiej fazie choroby, tzw. neurologicznej kiedy wirus przedostaje się do ośrodkowego układu nerwowego. Pojawia się gorączka sięgająca 40˚C, silne bóle głowy, nudności, wymioty, objawy oponowe oraz bóle mięśni i stawów.

Powikłaniami po kleszczowym zapaleniu mózgu mogą być trwałe niedowłady, objawy neurologiczne i uszkodzenia słuchu. Pacjenci borykają się również z problemami psychicznymi. W lżejszej formie pojawiają się objawy nerwicowe, depresje, meteopatie, nadmierna drażliwość oraz agresja wobec otoczenia. Pozostałością po KZM może być również ograniczona wydolność fizyczna, parkinsoidalne drżenie rąk, upośledzenie precyzyjnych ruchów rąk oraz charakteropatia.

KZM u dzieci na ogół ma łagodniejszy przebieg niż u ludzi dorosłych, ale może skutkować długotrwałymi powikłaniami neurologicznymi. Częściej pojawiają się objawy niespecyficzne, takie jak: podwyższona temperatura, ból głowy, zmęczenie i wyczerpanie. KZM może mieć ciężki przebieg pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu.

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Zalecamy to szczepienie wszystkim, którzy się eksponują na pokłucia przez kleszcze, którzy przebywają często tam, gdzie kleszcze występują.

prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska
Jak usunąć kleszcza?

Kleszcza najlepiej usunąć z ciała pęsetą. Należy chwycić go jak najbliżej skóry i pewnym, ale delikatnym ruchem wyciągnąć. W żadnym razie nie wolno go „drażnić”, czyli: szczypać palcami, smarować tłuszczem czy alkoholem. Takie działania sprawią, że pajęczak wypluwa ślinę i zawartość układu pokarmowego, a więc zwiększamy ryzyko, że do naszej krwi przedostaną się groźne wirusy i bakterie.

Po wyjęciu kleszcza należy go skutecznie zabić - nie robimy tego gołymi pacami! Ranę po żerowaniu kleszcza należy zdezynfekować środkiem do tego przeznaczonym.

WAŻNE! Miejsce ukłucia należy obserwować przez najbliższe tygodnie. Jeśli wokół rany pojawi się rumień, obrzęk, wysypka lub wystąpią objawy grypowe należy niezwłocznie udać się do lekarza, gdyż może to świadczyć o rozwijającej się chorobie. 

Źródło: Kampania edukacyjno-informacyjna „Nie igraj z kleszczem - wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”. Organizatorami kampanii są Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Fundacja Aby Żyć oraz firma Pfizer.

Czy każdy kleszcz jest nosicielem bakterii i wirusów?
Źródło: Dzień Dobry TVN
Kleszczowe zapalenie mózgu. Druga najczęstsza choroba wywołana przez kleszcze
Źródło: Dzień Dobry TVN
Materiał zrealizowany w ramach kampanii edukacyjno-informacynej: