Polub nas na Facebooku
Czytasz: Salutogeneza jako podejście do kwestii zdrowia i choroby
menu
Polub nas na Facebooku

Salutogeneza jako podejście do kwestii zdrowia i choroby

Szala zbudowana z kamieni przedstawia równowagę

Fot. AlSimonov / Getty Images

Salutogeneza została odkryta podczas analizy badań nad zdrowiem i chorobą. Twórcą teorii jest Aaron Antonovsky. W latach 80. badał on stan zdrowia grupy kobiet, których okres młodości przypadł na II wojnę światową. Część z nich, pomimo przeżycia ekstremalnego stresu, charakteryzowała się dobrą kondycją fizyczną i psychiczną. Antonovsky podjął więc próbę wyjaśnienia, co sprawia, że jedni radzą sobie ze stresem dobrze, a inni nie.

W salutogenezie podstawową kwestią jest pytanie o pochodzenie zdrowia i o czynniki sprzyjające jego utrzymaniu. Antonovsky wyszedł z założenia, że stres i choroba są powszechne, ale jednak każdy człowiek charakteryzuje się innym fizycznym i psychicznym stanem zdrowia.

Podstawowe założenia salutogenezy

Salutogeneza odrzuca podział na zdrowie i chorobę, który zakłada, że są to dwa różne stany. Zamiast tego wprowadza termin „kontinuum zdrowie–choroba”. Kontinuum oznacza zdrowie idealne, a choroba stan śmiertelny, zagrażający życiu. Miejsce, które zajmuje człowiek na tej skali, opisuje jego stan fizyczny i psychiczny. W podejściu salutogenicznym celem działań jest nie tylko pozbycie się choroby, ale także umożliwienie dobrego życia. Ważne jest, aby jak najbardziej zbliżać się w kierunku idealnego stanu zdrowia.

Polecamy: Czym jest stres w pracy - techniki radzenia sobie ze stresem

Salutogeneza a uwarunkowania zdrowia i choroby

Zgodnie z modelem salutogenezy, czynniki, które wpływają na poziom zdrowia to:

  • stresory,
  • uogólnione zasoby odpornościowe,
  • poczucie koherencji.

Antonovsky opisuje stresory jako „bodźce, dla których nie ma gotowych reakcji adaptacyjnych i które rodzą stan napięcia”. Jest więc to pojęcie o bardzo rozległym znaczeniu i jest powszechne w codziennym życiu każdego człowieka. Może być to na przykład uraz fizyczny, przeprowadzka, temperatura, brak zasobów. Stresory kolektywne natomiast występują wtedy, gdy dotyczą całej społeczności – to na przykład katastrofa, wojna czy epidemia. Każdy stresor oceniony jako negatywny wywołuje stan napięcia. To, czy doprowadzi ono do stresu, zależy od tego, czy człowiek skutecznie poradzi sobie z tym niepokojem. Kiedy tak się nie dzieje, pojawia się stres, którego skutkiem jest choroba lub zaburzenie ustroju.

Uogólnione zasoby odpornościowe oznaczają z kolei dostępne środki, które umożliwiają człowiekowi (bądź całej społeczności) efektywne radzenie sobie ze stresorami i w ten sposób wspierają zdrowie. Są zarówno materialne, jak i niematerialne. Właściwości osoby to głównie jej cechy biologiczne i psychologiczne oraz osobowość. Natomiast zasoby, którymi dysponuje w swoim otoczeniu, to cechy środowiska ekonomicznego, społecznego i fizycznego.

Poczucie koherencji w teorii salutogenezy to natomiast podstawowy czynnik determinujący poziom zdrowia. Jest to ogólne przeświadczenie o spójności świata. Wyraża stopień, w jakim dana osoba jest przekonana, że napływające ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego bodźce są przewidywalne i wytłumaczalne. Na poczucie koherencji składają się zatem następujące komponenty:

  • poczucie zrozumiałości – dotyczy oceny bodźców pod względem ich powtarzalności i przewidywalności. Im lepszy taki osąd, tym silniejsze poczucie, że zdarzenia można zrozumieć i przewidzieć.
  • poczucie zaradności – to przekonanie danej osoby, że poradzi sobie w różnych sytuacjach, ponieważ ma do tego odpowiednie zasoby.
  • poczucie sensowności – określa, w jakim stopniu jednostka jest przekonana, że podejmowane przez nią działania mają sens z emocjonalnego punktu widzenia.

Poczucie koherencji rozwija się u człowieka przez całe życie, a zwłaszcza w okresie dzieciństwa. Okres dojrzewania jest szczególnie ważny ze względu na wchodzenie w nowe role społeczne. W tym czasie mogą odwracać się lub utrwalać doświadczenia z dzieciństwa. Dopiero u dorosłych poczucie koherencji jest w pełni ukształtowane oraz jest względnie stałe. Istnieją trzy cechy doświadczeń życiowych, które kształtują to uczucie. Pierwsza to zgodność i spójność doświadczeń ludzkich, a druga to równowaga pomiędzy przeciążeniem i niedociążeniem. Trzecią cechą jest z kolei uczestniczenie w podejmowaniu decyzji, które są ważne ze społecznego punktu widzenia. Sprzyja to poczuciu kontroli, budowaniu wartości oraz odpowiedzialności. Uczucie koherencji można zmierzyć za pomocą kwestionariusza orientacji życiowej.

Polecamy: Radość życia – czym jest i co zrobić, by jej doświadczać?

W jaki sposób dopasować terapię do oczekiwań? Zobaczcie na filmie:

Zobacz film: Jaką wybrać terapię? Źródło: 36,6

Związek salutogenezy ze zdrowiem i jakością życia

Badania nad salutogenezą obejmują kilka zagadnień. Między innymi zajmują się wzajemną relacją między poczuciem koherencji, zdrowiem i jakością życia. Dowiedziono, że istnieje silny związek między tym uczuciem a subiektywnym stanem zdrowia. Osoby, które mają takie poczucie, częściej postrzegają swoją kondycję psycho-fizyczną jako dobrą.Okazało się również, że psychoterapia jest skuteczną metodą podnoszenia poczucia koherencji.

Bibliografia:

  1. M. Piotrowicz, D. Cianciara. Teoria salutogenezy- nowe podejście do zdrowia i choroby. Przegl. Epidemiol. 2011; 65: 521 - 527.
Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
3
0
Polecamy
Neurotyzm – na czym polega?
Osobowość neurotyczna – cechy i terapia
Neurotyzm – na czym polega? Osobowość neurotyczna – cechy i terapia Dzień Dobry TVN
Silna osobowość – jakie są jej cechy?
Jak stać się silnym psychicznie?
Silna osobowość – jakie są jej cechy? Jak stać się silnym psychicznie? Dzień Dobry TVN
Mandala zdrowia – definicja, znaczenie, interpretacja
Mandala zdrowia – definicja, znaczenie, interpretacja TVN zdrowie
Jak dbać o zdrowie fizyczne i psychiczne – porady 
Jak dbać o zdrowie fizyczne i psychiczne – porady  TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Postaw kręgosłup na nogi. Co zrobić, aby plecy przestały boleć?
Postaw kręgosłup na nogi. Co zrobić, aby plecy przestały boleć? Materiał sponsorowany
Pierwsza pomoc przy zespole suchego oka
Pierwsza pomoc przy zespole suchego oka Materiał sponsorowany
Jak chronić skórę przed słońcem?
Jak chronić skórę przed słońcem?
"Taki trening jest bardziej treściwy i konkretny" - zapytaliśmy eksperta, dlaczego warto postawić na trening online?
"Taki trening jest bardziej treściwy i konkretny" - zapytaliśmy eksperta, dlaczego warto postawić na trening online?
Zioła na menopauzę – które łagodzą nieprzyjemne objawy przekwitania?
Zioła na menopauzę – które łagodzą nieprzyjemne objawy przekwitania?
Ocet spirytusowy- właściwości i zastosowanie. Do czego można go użyć?
Ocet spirytusowy- właściwości i zastosowanie. Do czego można go użyć?