Polub nas na Facebooku
Czytasz: Nadmiar żelaza – przyczyny, objawy i leczenie

Nadmiar żelaza – przyczyny, objawy i leczenie

żywność bogata w żelazo leży rozłożona na szarym blacie.

Fot. 13-Smile / Getty Images

Nadmiar żelaza to stan, który – jeśli jest przejściowy – nie powoduje zwykle trwałych zmian. Jeżeli jednak wynika z wady genetycznej i żelazo gromadzi się przewlekle w narządach, może doprowadzić do ich uszkodzenia i śmierci pacjenta.

Nadmiar żelaza we krwi to stan, który wywołuje zespół objawów nazywany hemochromatozą. Jego przyczynami są czynniki zewnętrzne lub związane z zaburzeniem metabolizmu – mówi się wtedy o hemochromatozie wtórnej. Jeśli wynika z uwarunkowań genetycznych – jest to hemochromatoza pierwotna (wrodzona).

Rola żelaza w organizmie

Żelazo to pierwiastek, który jest niezbędny dla organizmu. Jego najważniejszą funkcją jest udział w budowie hemoglobiny. Substancja ta ma zdolność wiązania cząstek tlenu i pełni w erytrocytach rolę elementu transportującego go do tkanek. Odprowadza też z obwodu do płuc pewną część CO2 (reszta rozpuszcza się w osoczu). Niedobór żelaza jest przyczyną niedokrwistości (anemii).

Żelazo współtworzy również jedno z podstawowych białek mięśni – mioglobinę. Bez tego związku niemożliwe jest utrzymywanie masy mięśniowej i prawidłowe funkcjonowanie układu ruchu.

Nadmiar żelaza w organizmie

Nadmiar żelaza w organizmie to nie to samo, co jego podwyższony poziom we krwi. Badanie dotyczące poziomu żelaza i powiązanego z jego wchłanianiem białka, ferrytyny, informuje o tym, jak wysokie jest stężenie żelaza w momencie wykonywania testu. Poziom ten może być podwyższony ze względu np. na chwilowo przyspieszony rozpad krwinek czerwonych albo zwiększoną dostępność żelaza wskutek zmiany diety. Jeśli jednak jego poziom w organizmie jest przewlekle zbyt wysoki, takim wynikom towarzyszy podwyższony poziom kolejnego białka, transferyny, i zwiększony stopień wysycenia tego związku żelazem.

Przyczyny wtórnego nadmiaru żelaza w organizmie

Przyczyną wtórnego – związanego z zaburzeniami funkcjonowania organizmu – nadmiaru żelaza są:

  • zwiększona hemoliza krwinek (np. po wielokrotnych przetoczeniach krwi),
  • zbyt duża dawka żelaza w diecie, w lekach lub suplementach,
  • stłuszczenie albo wirusowe zapalenie wątroby,
  • przewlekłe zapalenie trzustki,
  • mukowiscydoza,
  • choroba alkoholowa,
  • niektóre postacie białaczki lub zespołów mielodysplastycznych.

Przyczyną może być też podawanie niektórych leków (np. antybiotyku – chloramfenikolu) albo zatrucie metalami ciężkimi (np. ołowiem, cynkiem).

Skąd się biorą niedobory żelaza? Dowiesz się tego z filmu: 

Zobacz film: Żelazo - skąd się biorą niedobory tego pierwiastka? Źródło: Dzień Dobry TVN.

Pierwotne przyczyny nadmiaru żelaza w organizmie

Pierwotną przyczyną odkładania się nadmiaru żelaza w organizmie jest wada genetyczna. Powoduje ona zwiększenie wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego i gromadzenie się tego metalu w tkankach różnych narządów. Choroby dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że do zachorowania niezbędne jest otrzymanie zmienionego genu od każdego z rodziców oraz nie jest on zlokalizowany w obrębie chromosomów X ani Y. Geny hemochromatozy występują relatywnie często – średnio u jednej osoby na sto (1% populacji). Mimo że choroba ta nie jest związana z chromosomami płciowymi, zdecydowanie częściej chorują na nią mężczyźni.

Objawy nadmiaru żelaza w organizmie

Objawem nadmiaru żelaza, zarówno pierwotnego, jak i wtórnego, jest anemia syderoblastyczna. Powoduje ona osłabienie, zawroty głowy, mroczki przed oczyma, bladość powłok, męczliwość i duszność po wysiłku. Jeśli przyczyna takiej niedokrwistości jest przejściowa, objawy cofają się dość szybko i nie wymagają specjalnego postępowania.

Leczenie zmiany pierwotnej obejmuje podawanie witaminy B6. Jeśli hemochromatoza ma charakter wtórny – podaje się leki chelatujące (czyli wiążące żelazo w kompleksy wydalane następnie z organizmu). Dla wyrównania stanu chorego przetacza się wtedy zwykle masę krwinkową.

Przewlekły nadmiar żelaza w organizmie powoduje sukcesywne odkładanie się tego pierwiastka w tkankach różnych narządów. Ponieważ proces ma charakter postępujący, obraz kliniczny kształtuje się powoli – pierwsze istotne objawy pojawiają się zwykle u osób w wieku 40–50 lat. Najbardziej widoczne zmiany dotyczą skóry – przybiera ona szaro-brązowy, niekiedy wręcz grafitowy, metaliczny odcień. Wiąże się to nie tylko z odkładaniem w skórze żelaza, ale również ze spowodowaną uszkodzeniem przysadki nadprodukcją melaniny.

Chory czuje się zwykle słabo, cierpi na nawracające bóle stawów i problemy z układem pokarmowym pod postacią częstych nieżytów oraz niestrawności. Z czasem zaczynają pojawiać się objawy, takie jak:

  • zaburzenia rytmu serca (zwykle nadkomorowy częstoskurcz napadowy albo blok przedsionkowo-komorowy),
  • marskość i niewydolność wątroby,
  • zapalenie trzustki,
  • niedoczynność tarczycy,
  • spadek popędu płciowego,
  • zanik owłosienia pachowego i łonowego.

Gromadzenie się żelaza w komórkach wątrobowych (hepatocytach) znacząco zwiększa prawdopodobieństwo nowotworowej transformacji komórek i powstania pierwotnego raka wątroby.

Leczenie podwyższonego poziomu żelaza w organizmie (hemochromatozy)

Leczenie wtórnego nadmiaru żelaza w organizmie to głównie terapia choroby zasadniczej oraz zwalczanie wtórnej anemii. W przypadku hemochromatozy pierwotnej leczenie obejmuje przede wszystkim regularne upusty krwi (w celu i uruchamiania rezerw żelaza w organizmie do budowy hemoglobiny). W uzasadnionych przypadkach podaje się leki wiążące żelazo, jednak ze względu na działania uboczne nie jest to metoda stosowana rutynowo.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
0
0
Polecamy
Refluks. Dolegliwość czy poważna choroba?
Refluks. Dolegliwość czy poważna choroba? Dzień Dobry TVN
Jakie są przyczyny osłabienia organizmu? Jak radzić sobie z przemęczeniem?
Jakie są przyczyny osłabienia organizmu? Jak radzić sobie z przemęczeniem? Dzień Dobry TVN
Hemochromatoza – co to za choroba? Rodzaje, objawy, leczenie
Hemochromatoza – co to za choroba? Rodzaje, objawy, leczenie TVN zdrowie
Niedobór żelaza – objawy, przyczyny, dieta
Niedobór żelaza – objawy, przyczyny, dieta TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Czy temperatura prania ma znaczenie?
Czy temperatura prania ma znaczenie? Materiał sponsorowany
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik Materiał sponsorowany
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta?
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta? Materiał sponsorowany
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?