Polub nas na Facebooku
Czytasz: Nadmiar żelaza – przyczyny, objawy i leczenie

Nadmiar żelaza – przyczyny, objawy i leczenie

żywność bogata w żelazo leży rozłożona na szarym blacie.

Fot. 13-Smile / Getty Images

Nadmiar żelaza to stan, który – jeśli jest przejściowy – nie powoduje zwykle trwałych zmian. Jeżeli jednak wynika z wady genetycznej i żelazo gromadzi się przewlekle w narządach, może doprowadzić do ich uszkodzenia i śmierci pacjenta.

Nadmiar żelaza we krwi to stan, który wywołuje zespół objawów nazywany hemochromatozą. Jego przyczynami są czynniki zewnętrzne lub związane z zaburzeniem metabolizmu – mówi się wtedy o hemochromatozie wtórnej. Jeśli wynika z uwarunkowań genetycznych – jest to hemochromatoza pierwotna (wrodzona).

Rola żelaza w organizmie

Żelazo to pierwiastek, który jest niezbędny dla organizmu. Jego najważniejszą funkcją jest udział w budowie hemoglobiny. Substancja ta ma zdolność wiązania cząstek tlenu i pełni w erytrocytach rolę elementu transportującego go do tkanek. Odprowadza też z obwodu do płuc pewną część CO2 (reszta rozpuszcza się w osoczu). Niedobór żelaza jest przyczyną niedokrwistości (anemii).

Żelazo współtworzy również jedno z podstawowych białek mięśni – mioglobinę. Bez tego związku niemożliwe jest utrzymywanie masy mięśniowej i prawidłowe funkcjonowanie układu ruchu.

Nadmiar żelaza w organizmie

Nadmiar żelaza w organizmie to nie to samo, co jego podwyższony poziom we krwi. Badanie dotyczące poziomu żelaza i powiązanego z jego wchłanianiem białka, ferrytyny, informuje o tym, jak wysokie jest stężenie żelaza w momencie wykonywania testu. Poziom ten może być podwyższony ze względu np. na chwilowo przyspieszony rozpad krwinek czerwonych albo zwiększoną dostępność żelaza wskutek zmiany diety. Jeśli jednak jego poziom w organizmie jest przewlekle zbyt wysoki, takim wynikom towarzyszy podwyższony poziom kolejnego białka, transferyny, i zwiększony stopień wysycenia tego związku żelazem.

Przyczyny wtórnego nadmiaru żelaza w organizmie

Przyczyną wtórnego – związanego z zaburzeniami funkcjonowania organizmu – nadmiaru żelaza są:

  • zwiększona hemoliza krwinek (np. po wielokrotnych przetoczeniach krwi),
  • zbyt duża dawka żelaza w diecie, w lekach lub suplementach,
  • stłuszczenie albo wirusowe zapalenie wątroby,
  • przewlekłe zapalenie trzustki,
  • mukowiscydoza,
  • choroba alkoholowa,
  • niektóre postacie białaczki lub zespołów mielodysplastycznych.

Przyczyną może być też podawanie niektórych leków (np. antybiotyku – chloramfenikolu) albo zatrucie metalami ciężkimi (np. ołowiem, cynkiem).

Skąd się biorą niedobory żelaza? Dowiesz się tego z filmu: 

Zobacz film: Żelazo - skąd się biorą niedobory tego pierwiastka? Źródło: Dzień Dobry TVN.

Pierwotne przyczyny nadmiaru żelaza w organizmie

Pierwotną przyczyną odkładania się nadmiaru żelaza w organizmie jest wada genetyczna. Powoduje ona zwiększenie wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego i gromadzenie się tego metalu w tkankach różnych narządów. Choroby dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że do zachorowania niezbędne jest otrzymanie zmienionego genu od każdego z rodziców oraz nie jest on zlokalizowany w obrębie chromosomów X ani Y. Geny hemochromatozy występują relatywnie często – średnio u jednej osoby na sto (1% populacji). Mimo że choroba ta nie jest związana z chromosomami płciowymi, zdecydowanie częściej chorują na nią mężczyźni.

Objawy nadmiaru żelaza w organizmie

Objawem nadmiaru żelaza, zarówno pierwotnego, jak i wtórnego, jest anemia syderoblastyczna. Powoduje ona osłabienie, zawroty głowy, mroczki przed oczyma, bladość powłok, męczliwość i duszność po wysiłku. Jeśli przyczyna takiej niedokrwistości jest przejściowa, objawy cofają się dość szybko i nie wymagają specjalnego postępowania.

Leczenie zmiany pierwotnej obejmuje podawanie witaminy B6. Jeśli hemochromatoza ma charakter wtórny – podaje się leki chelatujące (czyli wiążące żelazo w kompleksy wydalane następnie z organizmu). Dla wyrównania stanu chorego przetacza się wtedy zwykle masę krwinkową.

Przewlekły nadmiar żelaza w organizmie powoduje sukcesywne odkładanie się tego pierwiastka w tkankach różnych narządów. Ponieważ proces ma charakter postępujący, obraz kliniczny kształtuje się powoli – pierwsze istotne objawy pojawiają się zwykle u osób w wieku 40–50 lat. Najbardziej widoczne zmiany dotyczą skóry – przybiera ona szaro-brązowy, niekiedy wręcz grafitowy, metaliczny odcień. Wiąże się to nie tylko z odkładaniem w skórze żelaza, ale również ze spowodowaną uszkodzeniem przysadki nadprodukcją melaniny.

Chory czuje się zwykle słabo, cierpi na nawracające bóle stawów i problemy z układem pokarmowym pod postacią częstych nieżytów oraz niestrawności. Z czasem zaczynają pojawiać się objawy, takie jak:

  • zaburzenia rytmu serca (zwykle nadkomorowy częstoskurcz napadowy albo blok przedsionkowo-komorowy),
  • marskość i niewydolność wątroby,
  • zapalenie trzustki,
  • niedoczynność tarczycy,
  • spadek popędu płciowego,
  • zanik owłosienia pachowego i łonowego.

Gromadzenie się żelaza w komórkach wątrobowych (hepatocytach) znacząco zwiększa prawdopodobieństwo nowotworowej transformacji komórek i powstania pierwotnego raka wątroby.

Leczenie podwyższonego poziomu żelaza w organizmie (hemochromatozy)

Leczenie wtórnego nadmiaru żelaza w organizmie to głównie terapia choroby zasadniczej oraz zwalczanie wtórnej anemii. W przypadku hemochromatozy pierwotnej leczenie obejmuje przede wszystkim regularne upusty krwi (w celu i uruchamiania rezerw żelaza w organizmie do budowy hemoglobiny). W uzasadnionych przypadkach podaje się leki wiążące żelazo, jednak ze względu na działania uboczne nie jest to metoda stosowana rutynowo.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
0
0
Komentarze (0)
Nie przegap
Najbrudniejsze rzeczy świata, których dotykasz każdego dnia
Najbrudniejsze rzeczy świata, których dotykasz każdego dnia Materiał sponsorowany
Czynnik reumatoidalny (badanie RF) – jak odczytać wyniki badania? 
Czynnik reumatoidalny (badanie RF) – jak odczytać wyniki badania? 
Sok z kiszonego buraka - właściwości stosowanie przepis
Sok z kiszonego buraka - właściwości stosowanie przepis
Domowe sposoby na ból i zapalenie ucha. Jak leczyć u dziecka i u dorosłego?
Domowe sposoby na ból i zapalenie ucha. Jak leczyć u dziecka i u dorosłego?
Płukanie uszu – czy można bezpiecznie czyścić uszy domowymi sposobami?
Płukanie uszu – czy można bezpiecznie czyścić uszy domowymi sposobami?
Usuwanie (wyrywanie) ósemek – szczękościsk, ból i opuchlizna po usunięciu ósemki
Usuwanie (wyrywanie) ósemek – szczękościsk, ból i opuchlizna po usunięciu ósemki