Polub nas na Facebooku
Czytasz: Co to są freony? Wpływ freonów na środowisko i człowieka

Co to są freony? Wpływ freonów na środowisko i człowieka

Dezodorant w sprayu.

Fot. Picsfive / Getty Images

Freony to związki chemiczne będące pochodnymi węglowodorów nasyconych. W ich składzie znajdują się atomy fluoru lub chloru. Do niedawna wykorzystywano je jako czynnik chłodzący lub środek napędowy w aerozolach. Obecnie ogranicza się ich zużycie ze względu na ich szkodliwy wpływ na środowisko.

Słowo Freon to zarejestrowany znak handlowy jednego z największych koncernów chemicznych na świecie – E. I. du Pont de Nemours and Company, znanego też jako DuPont. Obecnie freony są częściowo wycofywane z użytku z powodu udowodnionego licznymi badaniami ich niszczącego działania na warstwę ozonową Ziemi. Wyjątek stanowią freony typu 123 i freon 134, które uznano za ekologicznie dopuszczalne. Szkodliwy wpływ tych związków na człowieka ma przede wszystkim charakter pośredni – przez uszkodzenia warstwy ozonowej zwiększa się działanie promieniowania UV, które powoduje m.in. zaćmę i choroby nowotworowe.

Co to są freony?

Freony (z ang. chlorofluorocarbons, CFC) to grupa chloro- i fluoropochodnych węglowodorów alifatycznych, czyli nasyconych. Niekiedy cząsteczki te zawierają również atom bromu. Odkrywcą freonów był amerykański inżynier mechanik – Thomas Midgley. Związki te wprowadzono do produkcji na szeroką skalę w 1930 roku.

Freony otrzymywane są na skutek działania fluorowodorem (nieorganiczny związek fluoru i wodoru, wzór sumaryczny HF) na halogenopochodne metanu i etanu przy obecności katalizatora (substancja chemiczna, która podnosi szybkość reakcji chemicznej).

Polecamy: Przemysł i transport - jak wpływają na smog?

Freon – właściwości

W temperaturze pokojowej i ciśnieniu atmosferycznym freony są gazami, a w instalacjach chłodniczych występują w postaci ciekłej. Nie mieszają się z wodą, ale z większością rozpuszczalników organicznych. Odznaczają się dużą trwałością chemiczną. Zapach freonu jest dość specyficzny i nieco eteryczny, przez co łatwo wyczuwalny. Ze względu na dużą pojemność cieplną związek ten ma znaczny udział w zwiększaniu się efektu cieplarnianego. Wszedł do użytku w przemyśle ze względu na fakt, że jest nietoksyczny i niepalny.

Jaki jest najbardziej znany freon?

Najbardziej znanym i najczęściej używanym freonem jest dichlorodifluorometan (wzór sumaryczny CCl2F2), o nazwie handlowej Freon-12, który znany jest też jako R-12. W 1995 roku wstrzymano jego produkcję na mocy Protokołu Montrealskiego w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową. Jest to międzynarodowe porozumienie podpisane w Montrealu 16 września 1987 roku, które dotyczy przeciwdziałania dziurze ozonowej. Kolejnym dokumentem o ochronie warstwy ozonowej jest Konwencja Wiedeńska z 1985 roku, w myśl której zakazana jest produkcja freonów oraz import zagranicznych urządzeń chłodzących zawierających freony. Freon-12 wykazywał wysoki potencjał niszczenia warstwy ozonowej (z ang. Ozone Depletion Potential, ODP). Został zastąpiony przez R-134a, czyli 1,1,1,2-Tetrafluoroetan (wzór sumaryczny C2H2F4), znany też jako tetrafluoroetan. Jest to organiczny związek chemiczny z grupy halogenków alkilowych. Jego nazwy handlowe to: Suva 134a, Genetron 134a i Solkane 134a.

Drugim znanym freonem jest trichlorofluorometan (wzór sumaryczny CCl3F), o nazwie handlowej Freon-11, który określa się też jako R-11. Był pierwszym szeroko stosowanym czynnikiem chłodzącym. Posłużył jako wzorzec do skali ODP (o wartości 1.0). Od początku 1996 roku w Polsce obowiązuje zakaz obrotu towarami zawierającymi ten związek.

Warto wiedzieć: GMO - zagrożenia i wpływ na zdrowie człowieka. Na czym polega GMO?

Zastosowanie freonów

Freony posiadały szerokie zastosowanie. Jeszcze do niedawna stosowano je jako czynnik chłodniczy w chłodziarkach. Obecnie nowoczesne lodówki nie zawierają freonu. Widnieją na nich tabliczki z symbolami informującymi o rodzaju użytego czynnika chłodzącego i jego ilość zawartej w urządzeniu.

Freony stosowano do produkcji spienionych tworzyw sztucznych, a nawet jako gaz nośny w aerozolowych kosmetykach (dezodorantach) i środkach owadobójczych. Ponadto używano ich w produkcji preparatów do mycia urządzeń elektronicznych i rozpuszczalników. Znalazły też zastosowanie w przemyśle motoryzacyjnym – stanowiły dodatek do lakierów. Freony wykorzystywane są do tworzenia instalacji w systemach klimatyzacyjnych i w produkcji gaśnic.

Zobacz, jakie związki zanieczyszczają powietrze. Dowiecie się więcej z filmu:

Zobacz film: Związki, które zanieczyszczają powietrze. Źródło: 36,6

Szkodliwość freonów dla środowiska

W latach 90. ubiegłego wieku freony zostały uznane za szkodliwe dla środowiska. Badacze donoszą, że emisja tych związków przyczynia się do zanikania znajdującej się w atmosferze ziemskiej warstwy ozonowej. Freony wykazują dużą trwałość i w niezmienionej formie przedostają się do ozonosfery, gdzie ulegają fotochemicznemu rozkładowi. Uwolnione w wyniku reakcji reaktywne atomy chloru rozkładają cząsteczki ozonu (O3) do tlenu (O2). Cząsteczki freonów nie wchodzą w reakcję z innymi substancjami i nie rozpadają się w troposferze, przez co utrzymują się w atmosferze ziemskiej nawet przez kilkaset lat. Spadek stężenia ozonu przyczynia się do powstania dziury ozonowej, którą po raz pierwszy zaobserwowano w 1985 roku nad Antarktydą.

Freon – szkodliwość dla człowieka

Freony nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla człowieka. Powodują, że promienie ultrafioletowe docierają do niego w większym stopniu. W konsekwencji tego wzrasta ich szkodliwe działanie na system immunologiczny. Sprzyjają uszkodzeniom skóry, takim jak oparzenia słoneczne, niszczenie włókien kolagenowych i elastyny, co przyspiesza proces starzenia się skóry. Ponadto predysponują do rozwoju nowotworów skóry i zaćmy.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
21
1
Polecamy
Ałun glinowo potasowy jako dezodorant – jak go stosować i jakie ma właściwości?
Ałun glinowo potasowy jako dezodorant – jak go stosować i jakie ma właściwości? Dzień Dobry TVN
Ajurweda – na czym polega najstarsza hinduska medycyna?
Ajurweda – na czym polega najstarsza hinduska medycyna? Dzień Dobry TVN
Dwutlenek tytanu – zastosowanie, właściwości, szkodliwość
Dwutlenek tytanu – zastosowanie, właściwości, szkodliwość TVN zdrowie
Co to jest i gdzie występuje formaldehyd? Szkodliwe działanie formaldehydu
Co to jest i gdzie występuje formaldehyd? Szkodliwe działanie formaldehydu TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Ekologiczne mycie i sprzątanie, czyli sposoby na ograniczenie środków chemicznych
Ekologiczne mycie i sprzątanie, czyli sposoby na ograniczenie środków chemicznych Materiał sponsorowany
Kawa - dlaczego warto ją pić i jaki ekspres wybrać?
Kawa - dlaczego warto ją pić i jaki ekspres wybrać? Materiał sponsorowany
Woda w uchu po basenie lub kąpieli – jak ją usunąć i odetkać ucho?
Woda w uchu po basenie lub kąpieli – jak ją usunąć i odetkać ucho?
Małe AGD, które warto mieć w domu
Małe AGD, które warto mieć w domu Materiał sponsorowany
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Co to jest stłuczenie? Jakie są jego objawy? Jak długo boli?
Smog latem. Jak się przed nim chronić?
Smog latem. Jak się przed nim chronić? Materiał sponsorowany