Polub nas na Facebooku
Czytasz: Co to jest układ wegetatywny? Przykładowe zaburzenia układu wegetatywnego

Co to jest układ wegetatywny? Przykładowe zaburzenia układu wegetatywnego

neurony

Fot. koto_feja / Getty Images

Układ wegetatywny stanowi, obok układu somatycznego, część układu nerwowego. Nadzoruje pracę narządów wewnętrznych i przemianę materii. Jego działanie jest mimowolne i oparte o odruchy. Pracę tego układu najpełniej zauważyć można w sytuacji narażenia na silnie stresujący czynnik. Przejawia się w formie pobudzenia, a po ustaniu działania stresora – uspokojenia.

Układ wegetatywny, znany też jako autonomiczny, koordynuje tzw. funkcje automatyczne, takie jak: skurcze serca, oddychanie, wydalanie, trawienie, pocenie się i pobudzenie seksualne. Składają się na niego działające względem siebie antagonistycznie układ współczulny i przywspółczulny. Głównym neuroprzekaźnikiem pierwszego z nich jest noradrenalina, a drugiego acetylocholina. Uszkodzenia struktur wegetatywnego układu nerwowego obserwuje się w przebiegu licznych chorób, takich jak cukrzyca, stwardnienie rozsiane, zanik wieloukładowy i choroba Parkinsona.

Co to jest układ wegetatywny?

Układ wegetatywny to część składowa układu nerwowego człowieka. W środowisku medycznym określany bywa częściej jako autonomiczny, a nazwa ta wywodzi się z języka łacińskiego, od słów autos – samo i nomos – prawo, co rozumie się jako samorządzący się. Większość badaczy jest zdania, że znaczenie tych słów w pełni oddaje pełnione przez układ autonomiczny funkcje – sprawowanie kontroli nad przemianą materii i odpowiednią pracą narządów wewnętrznych. Działanie układu wegetatywnego stanowi biologiczną podstawę temperamentu oraz fizjologiczne podłoże i komponent reakcji lękowych. W towarzystwie układu dokrewnego umożliwia utrzymanie homeostazy.

Na układ wegetatywny składają się działające względem siebie antagonistycznie układ współczulny i przywspółczulny. Pierwszy z nich określany jest często jako sympatyczny lub pobudzający układ nerwowy. Wśród głównych czynności tego układu wymienia się: rozszerzenie źrenic, wzrost produkcji reniny, zahamowanie perystaltyki jelit, ograniczone wydzielanie soków żołądkowych, rozkurczenie oskrzeli i pęcherza moczowego, wzrost czynności serca i wytwarzanie gęstej śliny. Z kolei drugi znany jest też jako parasympatyczny lub hamujący układ nerwowy. Wśród głównych czynności tego układu wymienia się: kurczenie pęcherza moczowego, zwężanie źrenicy i oskrzeli, hamowanie czynności serca, wydzielanie znacznej ilości rzadkiej śliny i insuliny, nasilenie skurczów przewodu pokarmowego, rozszerzanie naczyń krwionośnych i spadek ciśnienia tętniczego krwi. Włókna nerwowe parasympatycznego układu nerwowego wychodzą z pnia mózgu. Substancje, które wykazują działanie pobudzające na układ przywspółczulny, to parasympatykomimetyki, a hamujące – parasympatykolityki.

Układ wegetatywny a reakcja „walcz lub uciekaj”

W przypadku wystąpienia sytuacji wymagającej podjęcia jakiegoś nagłego działania część współczulna układu nerwowego odpowiedzialna jest za mobilizację organizmu. Przygotowuje do tzw. reakcji walcz z przeciwnościami albo uciekaj przed niebezpieczeństwem. Po ustąpieniu okresu zagrożenia zadaniem części parasympatycznej układu nerwowego jest zapewnienie stanu równowagi organizmu.

Nerwice – zaburzenia układu wegetatywnego

Zaburzenia układu wegetatywnego u człowieka podyktowane są w dużej mierze coraz powszechniej występującymi w środowisku czynnikami stresogennymi, co odpowiada za wzrost zachorowań na nerwice. Dystonia wegetatywna czy wegetatywna neuroza to synonimy nerwicy wegetatywnej. Jest to zespół objawów charakteryzujących się pobudliwością nerwową i zaburzeniami somatycznymi, które występują bez podłoża organicznego, a są związane ze stresem i napięciem psychicznym.

Objawami tego zaburzenia układu wegetatywnego są zwłaszcza: ból w klatce piersiowej, arytmia, skoki ciśnienia tętniczego, bóle i zawroty głowy, zaburzenia snu, bezsenność, uczucie tzw. ściskającego gorsetu, płytkie oddychanie, poliuria (obfite wydalanie moczu), uczucie ciężkości w żołądku, brak apetytu, mdłości, zgaga, wzdęcia i zaparcia. Za nieprawidłowym działaniem układu wegetatywnego przemawiać mogą dodatkowo dolegliwości takie jak: hipotonia ortostatyczna, impotencja, zblednięcie lub zaczerwienienie skóry, pobudzenie, rozdrażnienie, odczuwanie silnego niepokoju i lęku oraz nadmierna potliwość. Niektórzy mogą również przejawiać nieuzasadnione fobie.

Zobacz, jakie są objawy nerwicy:

Zobacz film: Objawy nerwicy. Źródło: Dzień Dobry TVN

Stwierdzenie nerwicy wegetatywnej to trudne zadanie ze względu na mnogość dolegliwości zgłaszanych przez pacjentów. Diagnostyka tego zaburzenia jest procesem długotrwałym. Leczenie nerwicy wegetatywnej opiera się na psychoterapii. W niektórych przypadkach konieczne bywa leczenie farmakologiczne oparte na środkach o działaniu przeciwdepresyjnym i przeciwlękowym. Warto rozpocząć ćwiczenia relaksujące i pić uspokajające herbaty ziołowe z melisy, rumianku, lawendy i mięty. Ogromne znaczenie w łagodzeniu nerwicy wegetatywnej ma wyeliminowanie szkodliwie działających czynników środowiska zewnętrznego, determinujących pojawienie się dolegliwości.

Inne zaburzenia działania układu wegetatywnego

Zaburzenia pracy układu wegetatywnego towarzyszą licznym schorzeniom układu sercowo-naczyniowego. Zauważa się to m.in. w przypadku choroby wieńcowej, nieadekwatnej tachykardii zatokowej, przewlekłej niewydolności serca i zespołu posturalnej tachykardii ortostatycznej. Zaburzenie równowagi układu wegetatywnego uważa się za jeden z czołowych czynników odpowiadających za wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Nieprawidłowości ze strony układu autonomicznego mogą wystąpić w przebiegu wielu chorób neurozwyrodnieniowych. Dość często spotyka się je w zaniku wieloukładowym, chorobie Parkinsona, postępującym porażeniu nadjądrowym i otępieniu z rozsianymi ciałami Lewy’ego.

Bibliografia:

1. Potulska-Chromik A., Zaburzenia czynności układu wegetatywnego w chorobach układu pozapiramidowego, „Polski Przegląd Neurologiczny”, 2008, 4(2), s. 65–70.

2. Ptaszyński P., Kaczmarek K., Wranicz J.K., Ocena funkcji układu autonomicznego w kardiologii, „Postępy Nauk Medycznych”, 2014, 7, s. 439-446.

3. Maryniak A., Dlaczego autonomiczny układ nerwowy może być interesujący dla neuropsychologów?, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J. Paedagogia-Psychologia”, 2011, 24(1), s. 11-22.

Czy artykuł okazał się pomocny?
Tak Nie
23
1
Polecamy
Nowe badania: polska młodzież rzadziej sięga po dopalacze, częściej po leki
Nowe badania: polska młodzież rzadziej sięga po dopalacze, częściej po leki Dzień Dobry TVN
Jak rozpoznać hipomanię i manię?  Poznaj ich przyczyny, objawy i metody leczenia
Jak rozpoznać hipomanię i manię? Poznaj ich przyczyny, objawy i metody leczenia Dzień Dobry TVN
Układ przywspółczulny i współczulny jako składowe autonomicznego układu nerwowego. Jakie pełnią funkcje?
Układ przywspółczulny i współczulny jako składowe autonomicznego układu nerwowego. Jakie pełnią funkcje? TVN zdrowie
Czym jest acetylocholina? Działanie acetylocholiny
Czym jest acetylocholina? Działanie acetylocholiny TVN zdrowie
Komentarze (0)
Nie przegap
Czy temperatura prania ma znaczenie?
Czy temperatura prania ma znaczenie? Materiał sponsorowany
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik
Jak ułatwić sobie sprzątanie? Zobacz nasz poradnik Materiał sponsorowany
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta?
Co gwarantuje Karta Praw Pacjenta? Materiał sponsorowany
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Neutrocyty – normy, nadmiar i niedobór komórek układu odpornościowego
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Wysoki puls: co oznacza i kiedy występuje?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?
Syrop z mięty na zimę – jakie ma właściwości? Jak go przygotować?